Πέμπτη, 31 Μαρτίου 2016

Η ΚΙΝΕΖΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ (Ο ΛΑΟ ΤΣΕ ΚΑΙ Ο ΚΟΜΦΟΥΚΙΟΣ)


α) Ο Ταοϊσμός


"Στο Λάο-Τσε η κινεζική παράδοση αποδίδει το ξεκίνημα μιας φιλοσοφικής τάσεως -και αργότερα μιας θρησκευτικής σχολής-, του Ταοϊσμού, που επιδιώκει την παράταση και την πλήρωση της ζωής με την περισυλλογή. Πρόκειται για μια ασαφή κινεζική προσωπικότητα του 6ου π.Χ.. Το όνομα Λάο-Τσε σημαίνει 'γέροντας-διδάσκαλος΄ και πρόκειται μάλλον για τίτλο. Σχετικά με τη ζωή του αναφέρονται τόσο ελάχιστα και εξαιρετικά αμφίβολα στοιχεία, ώστε να αμφισβητείται και το αν υπήρξε ιστορικό πρόσωπο. Οι περισσότεροι όμως μελετητές δέχονται ότι ο πυρήνας του βιβλίου Τάο-τε-Τσίνγκ, που συνδέθηκε με το όνομα του και που μέχρι την περίοδο των Χαν ονομαζόταν ΄Το κείμενο Λάο-Τσε΄, πρέπει να αποδοθεί σε μια πολύ σημαντική ιστορική μορφή, την οποία ταυτίζουν με τον Λάο-Τσε. Το κείμενο αυτό, με το λιτό, πυκνό, αινιγματικό ύφος του, υποδηλώνει όχι ένα συγγραφέα, αλλά πολλούς στοχαστές. Ωστόσο είναι ανεπτυγμένο γύρω από έναν κεντρικό άξονα, ο οποίος κάλλιστα μπορεί να προέρχεται από έναν κινέζο στοχαστή του 6ου αι π.Χ. αι., λίγο πιο ηλικιωμένο από τον Κομφούκιο (σελ. 80). [...]


Το Τάο-τε-ΤσίνγκΝτάου-ντα-τζίνγκ), που αποτελεί τη βασική έκφραση της σκέψεως του Λάο-Τσε, κρατάει αρνητική στάση στη γνώση, τη δόξα, τον πλούτο. Καθορίζει μια γραμμή ασκητική. Κεντρική θέση κατέχει η διδασκαλία περί 'Τάο' (κατά προσέγγιση, προφέρεται 'Ντάου') που προσδιορίζεται με αποφατική γλώσσα και αντιφατικές εκφράσεις. Είναι αθέατο, άφατο, άπιαστο, απρόσωπο΄αλλά είναι αιώνιο, η πρώτη και τα πάντα περιέχουσα αρχή του σύμπαντος.

Πρόκειται για μια διάθεση μονιστική, που διαβλέπει απόλυ τη ενότητα στο σύμπαν. Ο Λάο-Τσε θέλει τον άνθρωπο ταπεινό, πράο κι ευχαριστημένο με τα λίγα. Η πρωτόγονη απλότητα είναι το ιδανικό του. Η στάση που προτείνει στη ζωή είναι η απάθεια και η ησυχία. Η περίφημη θέση του το ΄γουό γουάι΄,, θα μπορούσε να συνοψισθεί στην παρότρυνση ΄μην κάνετε τίποτε΄, ή ΄κάνε το καθετί μην κάνοντας τίποτε΄.

Η σκέψη του Λάο-Τσε οδήγησε την κινεζική φιλοσοφία σε μια στάση διαμετρικά αντίθετη από του Κομφουκίου. Αμφισβήτησε τη σημασία της ανθρώπινης σοφίας και της πολιτιστικής προσπάθειας, εξύμνησε το αυθόρμητο, το φυσικό. Ο Λάο-Τσε προσέφερε πολλά στη διαμόρφωση της κινεζικής νοοτροπίας, δείχνοντας την τρέλα που κρύβει η εγωιστική αναζήτηση, τους κινδύνους που έχει η τυπικότητα και η υπεροργάνωση. Εντούτοις, και οι δυο στοχαστές συμφωνούν ότι πρέπει να τονίζεται η αξία του μέτρου. Τα άκρα φέρουν το αντίθετο του επιδιωκομένου. Συχνά, οι απόψεις του Κομφουκιανισμού και του Ταοϊσμού συμπληρώνονται αντιθετικά μεταξύ τους. Διαμορφώνουν έτσι τις δύο βασικές πλευρές του κινεζικού χαρακτήρα.

Η μορφή του Λάο-Τσε, απροσδιόριστη και συνάμα γοητευτική, κινείται μέσα στην κινεζική σκέψη σαν σύννεφο -που είναι, άλλωστε, το χαρακτηριστικό σύμβολο του Ταοϊσμού- μέσα στο φως του ήλιου μιας μυστικής διαισθήσεως, που το διαπερνά και το πλαισιώνει (σελ. 81-83)".

Αποσπάσματα από το βιβλίο του Αναστασίου (Γιαννουλάτου) Αρχιεπισκόπου Τιράνων και πάσης Αλβανίας, Ίχνη από την αναζήτηση του Υπερβατικού. Συλλογή θρησκειολογικών μελετημάτων, εκδ. Ακρίτας, Αθήνα 2004.




β) Ο Κομφουκιανισμός


"Ο Κομφούκιος έζησε την περίοδο που είναι γνωστή στους ιστορικούς της Κίνας ως Περίδος των Ανοίξεων και των Φθινοπώρων, Chun Qiu (722-481 π.Χ.), ονομασία που προέρχεται από τον τίτλο των Χρονικών που περιγράφουν συμβάντα της (σελ. 17). [...] 

Ποιός ήταν όμως ο ιστορικός Κομφούκιος, διερωτάται ο A. Waley. Αν στηριχτούμε μόνο στα Ανάλεκτα, απαντάει η Anne Cheng, ξέρουμε ότι ο Κομφούκιος δεν ήταν ο Πάνσοφος, ο Προφήτης, ο Άγιος της παράδοσης που επικράτησε από τον Σι Μα Τσιέν και μετά, αλλά ένας δραστήριος άνθρωπος που αγαπούσε κι ήξερε τις Τελετές και τη μουσική, που συχνά απελπιζόνταν, θύμωνε ή ενθουσιαζόνταν (με τη μελέτη, για παράδειγμα, σε σημείο που όπως λέει ξεχνούσε να φάει ή που δεν έπαιρνε είδηση πως τα γηρατειά τον είχανε κιόλας φτάσει). Άνθρωπος που δεν δίσταζε επιπλέον ούτε στιγμή να τα εκδηλώνει όλα αυτά με τον τρόπο που αναστάτωνε τους μαθητές του και με ειρωνεία, παρόμοια με τη σωκρατική. [...]

Πάνω απ' όλα αυτά όμως ήταν ένας ξακουστός κι αγαπητός διδάσκαλος, περιτριγυρισμένος από μαθητές που συνέρρεαν απ' όλες τις γωνιές της απέραντης χώρας για να τον ακούσουν. Δεν υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία μάλιστα πως ως διδάσκαλος κυρίως κατέλαβε την υψηλή του θέση στο πνευματικό στερέωμα του Απωανατολικού κόσμου (σελ. 25). [...] 

Τα Ανάλεκτα είναι ένα από τα πρώτα κείμενα της κινεζικής γραμματείας όπου το ιδεόγραμμα dao χρησιμοποιείται και με τη μεταδορική σημασία που θ' αποκτήσει, στα κατοπινά κυρίως κείμενα, για να καταστεί έτσι η θεμελιακή έννοια της σινικής φιλοσοφικής σκέψης στο σύνολό της. Η κυριολεκτική σημασία του ιδεογράμματος είναι οδός, τρόπος, κι η μεταφορική του, όπως και σε πολλές άλλες γλώσσες, μέθοδος, αρχή, αλλά επίσης μιλώ, εξαγγέλλω. Συνήθως έχει της σημασία της ομαλής ροής των πραγμάτων, όταν δηλαδή δεν διαταράζεται η ενυπάρχουσα αρμονία του κόσμου και για τον λόγο αυτό η έννοια dao έχει αναμφισβήτητα θετικό χαρακτήρα (σελ. 30)".


Ορισμένα από τα αποφθέγματα του Κομφουκίου:

"Είπε ο Διδάσκαλος: Μελετάς και την κατάλληλη στιγμή ξεδιπλώνεις ότι έμαθες΄ δεν είναι αυτό χαρά; ΑΠό τόπους μακρινούς φτάνουν οι φίλοι σου΄δεν είναι αυτό ικανοποίηση;
Δεν σε αναγνωρίζουν οι άλλοι και δεν δυσανασχετείς΄δεν δείχνει αυτό ότι είσαι άριστος; (σελ. 133) [...]


Είπε ο Διδάσκαλος: Όποιος στην όψη μοιάζει αδίστακτος, μέσα του όμως είναι φοβιτσιάρης -ένα παράδειγμα μικρού ανθρώπου-, δεν μοιάζει με όποιν τρυπώνει ή σκαρφαλώνει για να κλέψει;
Είπε ο Διδάσκαλος: Οι 'έντιμοι συμπολίτες' είναι κλέφτες της αρετής (σελ. 211).

Αποσπάσματα από το βιβλίο του Κομφουκίου, Τα Ανάλεκτα, εισαγωγή-μτφρ.-ερμηνεία Σωτήρη Χαλίκια, εκδ. Ίνδικτος, 2001.  

Για να δείτε την παρουσίαση της δ.ε. 36 του Μαθήματος των Θρησκευτικών της Β΄ Λυκείου πατήστε ΕΔΩ