Τρίτη, 29 Νοεμβρίου 2016

2.1 Ιερότητα (2η Θ.Ε. Θρησκεία) - Β΄ Λυκείου



"΄Μην πλησιάσεις εδώ', είπε ο Κύριος (στον Μωϋσή). Βγάλε τα σανδάλια σου από τα πόδια σου, γιατί ο τόπος όπου στέκεσαι είναι τόπος άγιος" (Εξ. 3,5)
"Ιερό και βέβηλο συνυπάρχουν" (Νίκος Ματσούκας)

Νικολάου Γ. Τσιρέβελου, Δρ. Θεολογίας
Εισαγωγή
Η πρώτη θεματική έννοια με την οποία ασχοληθήκαμε φέτος ήταν ο "Θεός". Ειδικότερα μελετήσαμε τη σημασία της αποκάλυψης του Θεού και αναζητήσαμε στοιχεία για τη σημασία του κόσμου ως δημιούργημα του Θεού στον Χριστιανισμό και τα ζωντανά θρησκεύματα του πλανήτη. Η έρευνά μας επικεντρώθηκε στον προσδιορισμό του θρησκευτικού βιώματος και τη ψηλάφηση της λύτρωσης σε κάθε θρησκεία και ειδικά στην Εκκλησία του Χριστού. Ο κύκλος αυτών των μαθημάτων ολοκληρώθηκε με τη μελέτη του φαινομένου της αθεΐας και το διάλογο μεταξύ αθεϊστών και χριστιανών.


Πλέον εισερχόμαστε στη δεύτερη θεματική έννοια που είναι η "θρησκεία". Θα προσπαθήσουμε να μελετήσουμε σταδιακά το φαινόμενο της θρησκείας, ερευνώντας τα χαρακτηριστικά της όπως είναι η ιερότητα, η ανταμοιβή, η παράδοση, η μύηση και η ιεροσύνη.

Πρώτος σταθμός της έρευνάς μας είναι η ιερότητα στον ΄χριστιανικό και τον θρησκευτικό κόσμο. Τη σημασία που διαδραματίζει το ιερό στους ανθρώπους, σκέφτηκα να την προσεγγίσουμε με ένα εικονικό ταξίδι, το οποίο ελπίζω να μας οδηγήσει και πάλι σε όμορφες αναλύσεις και συζητήσεις.

Ας ξεκινήσουμε λοιπόν το εικονικό ταξίδι μας και ας εισέλθουμε στο "ιερό και άβατο" των θρησκειών.



1. Ιερό
Στην καθημερινή μας ζωή πολλές φορές χρησιμοποιούμε τη λέξη "ιερό";

Μπορείτε να αναφέρετε φράσεις που χρησιμοποιούμε τη λέξη "ιερό";

Τι σημαίνει "ιερό" σε κάθε φράση που αναφέρατε;

2. Το ιερό στην ανθρώπινη ιστορία 

Ι.Ένα κείμενο του Πλούταρχου (όχι του σύγχρονου τραγουδιστή Γιάννη Πλούταρχου!!!)
«Ταξιδεύοντας θα μπορούσες να βρεις και πόλεις χωρίς τείχη, γράμματα, βασιλείς, σπίτια, χρήματα, που δε χρειάζονται νομίσματα, που τους λείπουν θέατρα και γυμναστήρια· δεν υπάρχει όμως ούτε έχει υπάρξει κανείς που να είδε κάποια πόλη χωρίς ιερά και θεούς, που δε χρησιμοποιεί ευχές, όρκους, μαντείες ή θυσίες για καλό σκοπό ή για την αποτροπή των κακών».
Πλούταρχος, Προς Κολώτην Επικούρειον, 1126, D-E. Στο Δρίτσας, Δ., Μόσχος, Δ., Παπαλεξανδρόπουλος, Στ., Χριστιανισμός και Θρησκεύματα Β΄ Γενικού Λυκείου,  Ινστιτούτο Τεχνολογίας Υπολογιστών και Εκδόσεων «Διόφαντος», 2011, σελ. 34.

ΙΙ. Το ιερό στον θρησκευτικό κόσμο
«Συχνά η «θεότητα» αποδίδεται από τους θρησκειολόγους με τις λέξεις “απολυτότητα” ή “ιερότητα”. Τότε το αντικείμενο της θρησκείας γενικά ονομάζεται το “απόλυτο” ή το “ιερό”. Όμως, αν και αόριστα αισθανόμαστε τι θέλουν να πουν αυτές οι λέξεις, είναι αδύνατο να ορίσουμε ακριβώς το νόημά τους. Έτσι, οι ορισμοί του απόλυτου ή του ιερού περιγράφουν, κατά κανόνα, όχι τι είναι το ίδιο το απόλυτο ή το ιερό, αλλά τους διάφορους τρόπους με τους οποίους εμείς το αντιλαμβανόμαστε, π.χ. ως μια δύναμη, όπως στον ορισμό “ο Θεός είναι μια ανώτερη δύναμη” ή ως κάτι που υπερβαίνει τον κόσμο και είναι συνεπώς «υπερφυσικό»… Θρησκειολόγοι, όπως ο Ρούντολφ Όττο (1869 -1939), έδειξαν ότι το απόλυτο μπορεί μόνο να βιωθεί και όχι να οριστεί. Στην Καινή Διαθήκη υπάρχει ένας περιεκτικός ορισμός της θρησκείας, η οποία συγκεφαλαιώνεται στην αγάπη προς τους πάσχοντες συνανθρώπους μας και στην ενάρετη ζωή».

ΙΙΙ. Πηγή της θρησκείας
«Συχνά θεωρείται ότι πηγή της θρησκείας υπήρξε ή είναι η άγνοια των ανθρώπων, οι οποίοι θεοποίησαν όσα δεν μπορούσαν να γνωρίσουν ή ο φόβος τους ενώπιον του αγνώστου. Όμως οι θεωρίες αυτές δεν μπορούν να εξηγήσουν την ύπαρξη στον άνθρωπο της δίψας για το απόλυτο, η οποία υπάρχει καθεαυτή και άσχετα από καταστάσεις φόβου ή άγνοιας. Μπορούμε να πούμε ότι βασική πηγή της θρησκείας είναι η έμφυτη τάση του ανθρώπου προς το απόλυτο. Στα πλαίσια της πίστης μας ότι το απόλυτο είναι ο Θεός, μπορούμε να πούμε ότι η θρησκεία πηγάζει από την ανάγκη του ανθρώπου να επικοινωνεί με το μεγάλο συγγενή του, το Θεό, ο οποίος εμφύτεψε στην ψυχή του την ανάγκη της αναζήτησής του». (Δρίτσας, Δ., Μόσχος, Δ., Παπαλεξανδρόπουλος, Στ., Χριστιανισμός και Θρησκεύματα Β΄ Γενικού Λυκείου, Ινστιτούτο Τεχνολογίας Υπολογιστών και Εκδόσεων «Διόφαντος», 2011, σελ. 28 και 30 αντίστοιχα)

3. Το ιερό στον Χριστιανισμό μέσα από τα μνημεία της Παλαιάς και Καινής Διαθήκης

Τι θεωρείτε ότι είναι ιερό στον Χριστιανισμό;
Να σημειώσετε 3 στοιχεία σε συνεργασία με τον διπλανό σας.

Ο Θεός όταν κάλεσε τον Μωϋσή στο όρος Χωρήβ του είπε: "'Μωϋσή, μην πλησιάσεις εδώ', είπε ο Κύριος. "Βγάλε τα σανδάλια σου από τα πόδια σου, γιατί ο τόπος όπου στέκεσαι είναι τόπος άγιος" (Εξ. 3,5)

Τι σήμαινε αυτό; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του άγιου τόπου στην Παλαιά Διαθήκη;
Μήπως το ιερό δεν αναφέρεται στον τόπο αλλά στη συνάντηση και επικοινωνία του Μωϋσή με τον Θεό;
Κατα συνέπεια η ιερότητα στον Χριστιανισμό μήπως δεν έχει θρησκευτικές διαστάσεις αλλά πολύ περισσότερο σηματοδοτεί το βίωμα και τη μετοχή στη ζωή του αγίου Πνεύματος;


Βέβαια, ο Ιησούς Χριστός διαβεβαίωσε τη Σαμαρείτισσα ότι λατρεία του Θεού και η ιερότητα δεν οριοθετούνται σε έναν τόπο: " 'Πίστεψέ με με, γυναίκα,' της λέει τότε ο Ιησούς, ' είναι κοντά ο καιρός που δε θα λατρεύετε τον Πατέρα ούτε σ' αυτόν το βουνό ούτε στα Ιεροσόλυμα [...] Ο Θεός είναι πνεύμα. Κι αυτοί που τον λατρεύουν πρέπει να τον λατρεύουν με τηδύναμη του Πνεύματος, που φανερώνει την αλήθεια' " (Ιω. 4, 21 και 24)

Έχοντας υπόψην όσα είπαμε, ας παρατηρήσουμε τις παρακάτω φωτογραφίες. 
Μέσα από την περιγραφή και τις παρατηρήσεις μας ας προσπαθήσουμε να ανακαλύψουμε τη σημασία του "ιερού" στη θεολογία, τους συμβολισμούς και τη λατρευτική ζωή του Χριστιανισμού.

Για αρχή ας επισκεφτούμε το καθολικό της Ιερας Μονής Βατοπαιδίου Αγίου Όρους και έπειτα
το ιερό της Αγίας Παρασκευής Επανομής και στη συνέχεια διάφορα στοιχεία του ιερού στην Ορθοδοξία.

Αγία Τριάδα - Η φιλοξενία του Αβραάμ


Ιησούς Χριστός - Α και Ω, ο Υιός του Θεού που αποκάλυψε τον Τριαδικό Θεό στον κόσμο
Χριστιανικός Ναός - Ι. Ν. Αγίων Κυρίλλου και Μεθοδίου Θεσσαλονίκης

Θεία Ευχαριστία
Ευαγγέλιο
Αγία Γραφή

Ιερός κλήρος και μυστήρια

Μοναχισμός

Μυστήρια, π.χ. Γάμος


Τι άλλο θα προσθέτατε;

Τώρα ας εξετάσουμε πως αισθάνονται ή εκφράζονται οι χριστιανοί απέναντι στο ιερό.

Πανάγιος Τάφος


Άγιο Φως
Προσευχή και Τράπεζα


Προσευχή
Ορισμένες ερωτήσεις για περαιτέρω προβληματισμό κατά τη διάρκεια της προβολής των φωτογραφιών.
-Πως εκφράζεταιο άνθρωπος απέναντι στο ιερό σε κάθε φωτογραφία;
-Γιατί το ιερό προκαλεί σεβασμό και φόβο;
-Τι θα συμβεί αν κάποιος παραβιάσει το ιερό ή φερθεί με ανίερο τρόπο;
-Το ιερό έχει σχέση με την αγιότητα;

Σε γενικές γραμμές στη χριστιανική θεολογική παράδοση το ιερό δεν αποτελεί οριοθετημένο χώρο ή μια στατική κατάσταση ή κάτι το απόκοσμο. Είναι ένα γεγονός της ζωής σε διαρκή εξέλιξη. Το ιερό έχει άμεση σχέση με την αγιότητα. Πολύ περισσότερο είναι βίωμα, κατά το οποίο ο άνθρωπος ανάλογα με τη δεκτικότητά του και την προσπάθειά μετέχει στην ιερότητα του κόσμου και την αγιότητα του Αγίου Πνεύματος.

Ας δούμε πως προσεγγίζει σημεία του θέματός μας ένας σύγχρονος Ορθόδοξος θεολόγος, ο καθηγητής Γεώργιος Μαντζαρίδης:
"Η αγιότητα δεν είναι σε τελική ανάλυση ηθική αλλά οντολογική κατάσταση, που δημιουργεί η χάρη του Θεού. Είναι η ιδιότητα που αποκτά ο άνθρωπος ως μέλος του σώματος του Χριστού και κοινωνός της θείας ζωής (σ. 163). [...] Ότι προσφέρει ο άνθρωπος στον Θεό, το επιστρέφει εκείνος ως δώρο στον άνθρωπο, ενώ ότι κρατεί ο άνθρωπος για τον εαυτό του, το σφετερίζεται, γιατί λησμονεί την κυριότητα του Θεού. Έτσι η αρετή του ανθρώπου ταυτίζεται ουσιαστικά με την ευγνωμοσύνη του. Αυτή αποτελεί το μέτρο της αρετής και της αγιότητάς του (σ. 218).


"Ο άνθρωπος, αν και κτιστός και πεπερασμένος, δημιουργήθηκε 'κατ' εικόνα και καθ'  ομοίωσιν' Θεού. Και ο Θεός, αν και υπερβατικός και άκτιστος, φανερώνεται στον κόσμο με τις ενέργειές του, που εκφράζουν την άκτιση και απρόσιτη ουσία του. Ο άνθρωπος λοιπόν, μολονότι δεν μπορεί να γνωρίσει τον Θεό κατά την ουσία του, μπορεί να γνωρίσει και να μιμηθεί τις ενέργειές του. Άλλωστε ο ίδιος ο Θεός καλεί τον άνθρωπο να μιμηθεί την αγιότητά του: 'Άγιοι γίνεσθε, ότι εγώ άγιος ειμί' (Α'  Πε. 1, 16)" (σ. 256)

"Η χριστιανική ζωή είναι ζωή αγιότητας. Και η μίμηση των αγίων είναι μίμηση της αγιότητάς τους, που καλλιεργήθηκε κατά μίμηση και μετοχή της ζωής του Χριστού. Η αγιότητα δεν είναι ηθική αλλά οντολογική έννοια. Άγιοι δεν είναι οι ηθικώς άμεμπτοι αλλά οι φορείς της χάριτος του Αγίου Πνεύματος". Και η παρουσία των αγίων είναι πολύτιμη για όλη την ανθρωπότητα" (σ. 270).
Πηγή: Γ. Μαντζαρίδη, Χριστιανική Ηθική, εκδ. Π. Πουρναράς, Θεσσαλονίκη 2000.


5. Το ιερό στις διάφορες θρησκείες.
          Στο σημείο αυτό ας προσπαθήσουμε να ανακαλύψουμε και να ψηλαφήσουμε τη σημασία του ιερού στις διάφορες θρησκείες μέσα από ένα εικονικό αφιέρωμα. Στόχος μας είναι να αναγνωρίσουμε συγκεκριμένα ιερά στοιχεία και σύμβολα στα μεγάλα και ζωντανά θρησκεύματα του πλανήτη.
          Ας παρακολουθήσουμε το επόμενο βίντεο κι ας κρατήσουμε σημειώσεις για το τι σημαίνει ιερό στις θρησκείες που αναφέρονται.
     Ας μη ξεχνάμε, ότι φέτος οι συγγραφείς του βιβλίου είσαστε εσείς. Επομένως, κρατήστε σημειώσεις... Το λοιπόν ας ξεκινήσουμε το εικονικό ταξίδι μας στο "ιερό" των θρησκειών!

Top Ten Religious of the world

Για όσους έχουν χρόνο, ας παρακολουθήσουν και το ακόλουθο βίντεο.

The five major world religions
Μετά από αυτό το βίντεο θα ήθελα η κάθε ομάδα να αναζητήσει ΄στο διαδίκτυο φωτογραφίες με ιερά σύμβολα από τις ακόλουθες θρησκείες: Ινδουισμό, Ιουδαϊσμό, Βουδισμό, Κινεζικά και Ιαπωνικά θρησκεύματα και Ισλάμ.

Παρακάτω ακολουθεί ένα τμήμα του υλικού που "αλιεύσαμε". 

α) Το ιερό στον Ινδουϊσμό
Εικονική επίσκεψη στον εξωτερικό και στον προαύλειο χώρο του ινδουιστικού ναού Akshardaham Delhi (India) και επεξήγηση των βασικών συμβόλων. 

Ινδουιστικό Πάνθεον
Η θεά Κάλι


Ινδουιστικός ναός
Ινδουιστική τελετή - Η τιμή της θεότητας



Εξιλασμός στον ποταμό - θεό Γάγγη










β) Το ιερό στον Ιουδαϊσμό - Επίσκεψη στο Τείχος των Δακρύων στην Ιερουσαλήμ.

Προσευχή στο Τείχος των Δακρύων (Ιερουσαλήμ)
Τορά η Πεντάτευχος

Το εξάκτινο αστέρι του Δαυίδ και η Επτάφωτος Λυχνία





Εσωτερικό Συναγωγής (Ρόδος) - Ο χώρος όπου φυλάσσεται η Τορά



Εσωτερικό Συναγωγής (Ρόδος) με το Ιερό Βήμα στο κέντρο

Ραββίνος κατά τη διάρκεια της προσευχής
Συναγωγή


γ) Το ιερό στον Βουδισμό
Επίσκεψη στον εξωτερικό χώρο  και τον εσωτερικό χώρο του βουδιστικού ναού Shwezigon Pagoda, Bagan Myanmar και σύμβολα.

Το Οκταπλό Μονοπάτι




Βουδιστικός ναός
Άγαλμα Βούδα


Βουδιστές μοναχοί προσεύχονται


Βουδιστική τελετή


δ) Το ιερό στην κιινεζική θρησκευτικότητα
Ταοισμός: Γιν και Γιανγκ

Λάο Τσε: συγγραφέας του βιβλίου "Ταο -τε -κινγκ"
Προσευχή και ανάμνηση πνευμάτων των προγόνων

Ο Κομφούκιος (φιλόσοφος και θεμελιωτής των κινεζικών κανόνων ευπρέπειας)



Κινέζικος δράκος: σύμβολο γονιμότητας και ευτυχίας

Ιαπωνικός ναός

ε) Το ιερό στην ιαπωνική θρησκευτικότητα


Ιαπωνιστικό πάνθεον: Στο κέντρο η θεά Αματεράσσου (θεά του Ήλιου)
Ιαπωνικός γάμος

Τιμή στις ιαπωνικές θεότητες
Τελετή για τα πνεύματα των προγόνων


Ο Ιάπωνας αυτοκράτορας: απόγονος της θεάς Αματεράσσου


στ) Το ιερό στο Ισλάμ

Εικονική επίσκεψη στον εξωτερικό χώρο του Μπλε Τζαμί στην Κωνσταντινούπολη καθώς και εσωτερικός χώρος και προσευχή μουοσουλμάνων σε τζαμί στη Ρωσία.

Η ημισέληνος

Προσευχή μουσουλμάνων σε τζαμί. Κατεύθυνση προς τη Μέκκα

Τζαμί και μιναρές (Ρόδος)
Εσωτερικό τζαμιού (Ρόδος): Ο ιμάμης, η μιχράμπ και ο άμβωνας

Κααμπά στη Μέκκα: Το κέντρο λατρείας του Ισλάμ


Γυναίκες στο Ισλάμ που ακολουθούν τη Σαρία (ισλαμικό νόμο)










Μετά από όσα παρακουλουθήσαμε και συζητήσαμε, μπορείτε να εντοπίσετε κοινά σημεία και διαφορές στο βίωμα του ιερού ανάμεσα στον Χριστιανισμό και τις άλλες θρησκείες;

6. Η επίδραση του ιερού στην καθημερινή ζωή των πιστών


Τελικά ύστερα από όσα συζητήσαμε ποια θεωρείτε ότι μπορεί να είναι η επίδραση του ιερού στην καθημερινή ζωή των πιστών; Φόβος, ενοχές, αγάπη, ελευθερία ή κάτι άλλο

Με λίγα λόγια


"Η κοινωνία των πιστών με τον Χριστό πραγματοποιείται στην Εκκλησία 'πρεσβείαις των αγίων'. Ο Απόστολος Παύλος απευθυνόμενος στους πιστούς γράφει: 'Μιμηταί μου γίνεσθε, καθώς καγώ Χριστού' (Α΄ Κορ. 11,1). Οι άγιοι δεν είναι ήρωες αλλά ταπεινοί δούλοι του Θεού. Είναι τα μέλη του σώματος του Χριστού ή οι εικόνες του μέσα στην ιστορία. Οι άγιοι δεν προβάλλουν την ατομικότητά τους, αλλά την αφανίζουν, για να φανερωθεί η χάρη του Θεού. Κενώνουν τον χώρο της ατομικής τους παρουσίας και τον προσφέρουν ως χώρο φανερώσεως του Χριστού. Το ήθος των αγίων είναι ήθος του Χριστού. Είναι ήθος του αδιαίρετου σώματός του, της Εκκλησίας. Και η μίμησή τους είναι μίμηση Χριστού. Είναι συμμόρφωση προς τη ζωή του" (Γ. Μαντζαρίδη, Χριστιανική Ηθική, εκδ. Π. Πουρναράς, Θεσσαλονίκη 2000, σ. 270). 

Το ιερό στις θρησκείες ποικίλει. Ωστόσο αναφέρεται πάντα σε κάτι το ξεχωριστό, το οποίο διαμορφώνει και προάγει με ιδιαίτερο τρόπο τον πολιτισμό κάθε τόπου. Η σχέση του ανθρώπου με το ιερό τον επηρρεάζει και πολλές φορές προανατολίζει σε συγκεκριμένες στάσεις τον ανθρώπινο βίο. Οι περισσότεροι άνθρωποι αισθάνονται δέος και σεβασμό απέναντι στο ιερό, δίχως να αρνούνται το φόβο και πολλές φορές την τιμωρία, αν τυχόν και παραβούν τα ιερά όρια ή εκφραστούν με ανίερο τρόπο. Όπως αναφέρει ο Αρχιεπίσκοπος Τιράνων και πάσης Αλβανίας Αναστάσιος, "στην έννοια του Αγίου διαφαίνεται κάποια σχέση του υποκειμένου [σημ. δική μας: δηλαδή του πιστού] με το Άγιο, μία βιωματική συμμετοχή, στην έννοια του Ιερού, η προσωπική μετοχή υποχωρεί και το ανθρώπινο υποκείμενο εμφανίζεται περισσότερο ως παρατηρητής" [1].

Βέβαια, ο ορισμός που δίδει κάθε θρησκεία για το ιερό διαμορφώνει και τι σχέση του ανθρώπου με τον Θεό ή όποια άλλη Ανώτερη δύναμη. Έτσι πολλοί θρησκευόμενοι αναζητούν τη σχέση με το ιερό για να αποφύγουν κάποια παροντική ή αιώνια τιμωρία ή για να κερδίσουν κάποιον σύγχρονο ή μελλοντικό παράδεισο. 

Άραγε ο Θεός ανταμοίβει τους καλούς πιστούς;

Στον Χριστιανισμό τι συμβαίνει; Για αυτά και άλλα πολλά στις επόμενες συναντήσεις μας.

ΥΠΟΣ. : Ίχνη από την αναζήτηση του Υπερβατικού, εκδ. Ακρίτας, Αθήνα 2004, σελ. 35.