Σάββατο, 10 Δεκεμβρίου 2016

2.2 Λατρεία - Α΄ Λυκείου


"ἐν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεόν"
(Ψλ. 67,27)
Νικολάου Γ. Τσιρέβελου, Δρ. Θεολογίας
Εισαγωγή
Στη χριστιανική θεολογία η πίστη γίνεται κατανοητή και βιώνεται ως σχέση εμπιστοσύνης του ανθρώπου προς τον Θεό. Έτσι ο άνθρωπος βιώνει τον Θεό ως Πατέρα που του αφήνεται και αισθάνεται ασφάλεια μαζί Του.
Μια βασική έκφραση της πίστης είναι η λατρεία.

1. Η λατρεία ως έννοια στον καθημερινό κοινωνικό χώρο
Η λατρεία βέβαια δεν αποτελεί χαρακτηριστικό μόνο των θρησκειών. Εκδηλώνεται με ποικίλους τρόπους στην καθημερινότητα.  Για να δούμε μερικούς.













Τι είναι όμως η θρησκευτική λατρεία;
Έχει κοινά στοιχεία με τη "λατρεία" των παραπάνω φωτογραφιών;

Ας δούμε και την περιγραφή του όρου: λατρεία

2. Στοιχεία λατρείας στον θρησκευτικό  κόσμο - Ας ανακαλύψουμε τις θρησκείες











1.      Τι βλέπετε;
2.      Τι σκέφτεστε γι’ αυτό που βλέπετε;
3.      Τι είναι αυτό που σας κάνει να αναρωτιέστε;

Τελικά, τι κοινό συνδέει όλους αυτούς τους ανθρώπους;

3. Η λατρευτική πράξη στις μονοθεϊστικές θρησκείες - Το παράδειγμα του Ιουδαϊσμού

 Η λατρευτική πράξη [στον Ιουδαϊσμό]
Το κέντρο της ιουδαϊκής λατρείας είναι κυρίως η συναγωγή, που εμφανίστηκε μετά την καταστροφή του πρώτου ναού το 586 π. Χ. Ως λατρευτικός χώρος όμως, άρχισε να αναπτύσσεται μετά την καταστροφή του δεύτερου ναού, το 70 μ. Χ. Η σύγχρονη συναγωγή αποτελείται από μια αίθουσα, στο κέντρο της οποίας και μπροστά από τα καθίσματα των πιστών βρίσκεται ένα υπερυψωμένο βάθρο. Από το βάθρο αυτό γίνονται τα αναγνώσματα από την Τορά (Πεντάτευχο). Η λατρεία συνίσταται από τρεις βασικές ακολουθίες που γίνονται καθημερινά το πρωί, το απόγευμα και το βράδυ.
Εμπλουτισμένες παραλλαγές αυτού του συνόλου τελούνται το Σάββατο, που είναι η κυρίως λατρευτική μέρα του Ιουδαϊσμού, και τις γιορτές. Οι ραβίνοι, οι οποίοι προΐστανται της λατρείας, όπως και της κοινότητας γενικά, δεν είναι ιερείς, αλλά θρησκευτικοί διδάσκαλοι.
Κάποιες διαφορές στα τελούμενα στη συναγωγή υπάρχουν μεταξύ Μεταρρυθμισμένων και Ορθοδόξων Ιουδαίων. Π.χ. στις Ορθόδοξες συναγωγές ο ρόλος των γυναικών είναι περιορισμένος. Υπάρχει μάλιστα γυναικωνίτης ή κάποιος απομονωμένος χώρος, όπου παραμένουν κατά τη διάρκεια της λατρείας.
Στις Μεταρρυθμισμένες συναγωγές οι γυναίκες όχι μόνο κάθονται μαζί με όλους τους πιστούς αλλά παίζουν και ενεργητικότερο ρόλο, ο οποίος φτάνει σε κάποιες περιπτώσεις και στη χειροτονία τους σε ραβίνους. Άλλη διαφορά είναι η κάλυψη της κεφαλής με καπέλο ή ένα μικρό στρογγυλό σκούφο για τους άντρες και διάφορα καλύμματα για τις γυναίκες. Στις Μεταρρυθμισμένες αυτό δεν είναι υποχρεωτικό. Από το βιβλίο της Β΄ λυκείου, ΔΕ 29, σ. 237-238
1.      Ποιος λατρεύεται;
2.    Ποιος προΐσταται στη λατρεία;
3.    Πού γίνεται η λατρεία;
4.    Πότε γίνεται η λατρεία;
5.    Πώς γίνεται η λατρεία;

Στη συνέχεια ας εντοπίσουμε τα μέρη της Συναγωγής με μια Περιήγηση σε Συναγωγή και παρακολουθώντας το ακόλουθο βίντεο.

Η Συναγωγή της Μπρατισλάβα
Ποια είναι τα σύμβολα του Ιουδαϊσμου;
Ποια είναι τα βασικά μέρη μιας Συναγωγής;
Να εντοπίσετε τις ομοιότητες και τις διαφορές μεταξύ μιας Ορθόδοξης Εκκλησίας και μιας Συναγωγής.

3. Η λατρευτική πράξη στις μονοθεϊστικές θρησκείες - Το παράδειγμα του Ισλάμ
Γνωρίσαμε τα βασικά σημεία της ιουδαϊκής λατρείας. Στη συνέχεια η κάθεμία ομάδα να εξερευνήσει το διαδίκτυο και να αναζητήσει φωτογραφίες και σύντομα βίντεο από λατρευτικές πράξεις στο Ισλάμ.

Το σχετικό υλικό που ανακάλυψε η κάθε ομάδα θα αναρτηθεί προσεχώς σε καινούρια ανάρτηση.

4. Η λατρεία στην Ορθόδοξη Εκκλησία: Οι λατρευτικοί κύκλοι της Ορθόδοξης Εκκλησίας και η «λειτουργία μετά τη Λειτουργία».
Στην έναρξη της δεύτερης ώρας, ας παίξουμε με τις κάρτες και τα κείμενα που σας δόθηκαν. Στόχος του παιχνιδιού είναι να βρείτε σε ποια ακολουθία του νυχθημέρου (όρθρος, εσπερινός και απόδειπνο) αντιστοιχεί  η κάθε προσευχή.

Ποιο είναι το νόημα της κάθε προσευχής;

Το μήνυμα της κάθε προσευχής έχει σχέση με το παρόν, το παρελθόν και το μέλλον;
Επίσης, αναφέρεται στην καθημερινή ζωή;

5. Η Λειτουργία μετα τη Λειτουργία
Η λειτουργία μετά τη λειτουργία. Η συμμετοχή των χριστιανών στη θεία Ευχαριστία ως κίνητρο για τη θεραπεία του κοινωνικού κακού.

          "Η αποστολή της Εκκλησίας στοχεύει ουσιαστικά στην υπαρξιακή μεταλαμπάδευση της καινής εν Χριστώ ζωής. Αφετηρία αυτής της πράξης αποτελεί η συμμετοχή στη Θεία Ευχαριστία, ώστε ο άνθρωπος να καθαίρεται από κάθε μορφή εγωισμού και να απελευθερώνεται από τις δαιμονικές δυνάμεις[1]. Η συνέχεια αυτής της εμπειρίας εκφράζεται στη μεταφορά του λειτουργικού βιώματος στις διαπροσωπικές σχέσεις των χριστιανών, ως «λειτουργία μετά τη Λειτουργία». Έτσι, το ευχαριστιακό βίωμα γεμίζει κάθε κοινωνικό χώρο και τα μέλη της Εκκλησίας γίνονται ζωντανοί μάρτυρες του Ευαγγελίου[2].

Τελικά, ισχύουν περισσότερο τα λόγια του εμπνευστή του όρου «λειτουργία μετά τη Λειτουργία», του νυν Αρχιεπισκόπου Αλβανίας Αναστασίου: «Η συνέχιση της Λειτουργίας μέσα στη ζωή (sic) σημαίνει συνεχή προσπάθεια για απελευθέρωση από τις δυνάμεις του κακού, οι οποίες δρούν εντός μας· σημαίνει συνεχή επαναπροσανατολισμό και άνοιγμα προς ενοράσεις και προσπάθειες, με σκοπό την απελευθέρωση των ανθρώπων από όλες τις δαιμονικές δομές αδικίας, εκμεταλλεύσεως, αγωνίας, μοναξιάς, και τη δημιουργία μιας πραγματικής κοινωνίας προσώπων εν τη αγάπη»[3]
(Νικ. Τσιρέβελου, Θεολογική θεμελίωση της Ορθόδοξης μαρτυρίας. Σπουδή στο έργο του Αρχιεπισκόπου Αλβανίας Αναστασίου, εκδ. Ostracon Publishing, Θεσσαλονίκη 2015, σελ.151).

Ο όρος αυτός προτάθηκε από τον Αρχιεπίσκοπο Τιράνων και πάσης Αλβανίας κ.κ. Αναστάσιο. Η κωδικοποιημένη αυτή φράση αναπτύχθηκε ως ιδέα το 1963· ως όρος όμως χρησιμοποιήθηκε σε ιεραποστολική συνάντηση στο Etchmiadzine της Αρμενίας το 1975[1].

Ερωτήσεις επεξεργασίας:
Πως βιώνουν οι χριστιανοί τη συμμετοχής τους στο μυστήριο της θείας Ευχαριστίας;
Με ποιους τρόπους μπορεί το μυστήριο της θείας Ευχαριστίας να αποτελέσει έμπνευση για αλλαγές στην κοινωνική ζωή;


6. Η λατρεία ως προσωπικό βίωμα
Ο πιστός εξέρχεται από τη Θεία Λειτουργία την Κυριακή. Τι σκέφτεται, τι αισθάνεται μέσα στον ναό; Στη συνέχεια ας σκεφτούμε: Τι επιθυμεί, τι οραματίζεται για την κοινωνία;

Στη συνέχεια ας σκεφτούμε τι μπορεί να οροματίζεται ένας χριστιανός στο Ιράκ, όπως δείχνει η παρακάτω φωτογραφία.

7. Λατρεία και έρωτας. Η λατρεία στον Θεό μπορεί να είναι ερωτική;
Κλείνοντας σιγά σιγά τις αναζητήσεις μας θα ήθελα να αναστοχαστούμε και πάλι στη σημασία της λατρείας. Σχετικά με το θέμα μας σκέφτηκα ότι ταιριάζει το ακόλουθο τραγούδι του Γιάννη Χαρούλη (δε ξεχνώ ότι μόλις αρχίζουμε μια νέα θεματική έννοια διαρκώς με ρωτάτε για ποιο τραγούδι θα ακούσουμε). Νομίζω όμως ότι είναι καιρός να ανακαλύψετε και να προτείνετε εσείς σύγχρονα καλλιτεχνικά δημιουργήματα που έχουν σχέση με το χριστιανικό βίωμα.

Μόλις ακούσουμε το τραγούδι, ας σκεφτούμε αν οι στίχοι του θα μπορούσαν να ειπωθούν από έναν χριστιανό προς το Θεό.
Επίλογος
Η λατρεία αποτελεί την έκφραση της πίστης (ως σχέσης εμπιστοσύνης) κι αποτελεί κοινό στοιχείο σε όλες τις θρησκείες.

Στις τρεις μεγάλες Μονοθεϊστικές θρησκείες υπάρχει ο ιερός χώρος όπου συγκεκντρώνονται οι πιστοί. Η σύναξη αυτή των πιστών γίνεται καθημερινά αλλά υπάρχει και μια μέρα αφιερωμένη ολοκληρωτικά στην προσευχή. Έτσι στον Ιουδαϊσμό ο χώρος σύναξης ονομάζεται Συναγωγή και η μέρα προσευχής είναι το Σάββατο, στο Ισλάμ είναι το Τζαμί και ιερή μέρα η Παρασκευή και στον Χριστιανισμό ο χώρος της λατρείας είναι οι ναοί ή οι εκκλησίες και η μέρα η αφιερωμένη στον Θεό είναι η Κυριακή.

Και οι τρεις θρησκείες έχουν κανόνες προσευχής σε όλη τη διάρκεια της ημέρας. Οι προσευχές ξεκινούν το πρωί και ολοκληρώνονται το βράδυ.

Ειδικά στην ορθόδοξη χριστιανική παράδοση τελούνται καθημερινά οι παρακάτω ακολουθίες (=οι πιστοί  συγκεντρώνονται στο ναό για να προευχηθούν όλοι μαζί ή και μόνοι τους στον προσωπικό τους χώρο αλλά πάντα συγκεκριμένες ώρες την ημέρα):
Το πρωί τελείται ο Όρθρος (πρωινή προσευχή).
Το απόγευμα τελείται ο Εσπερινός (απογευματινή προσευχή).
Και το βράδυ τελείται το Απόδειπνο (προσευχή μετά το δείπνο και πριν τον ύπνο).


Στην Ορθόδοξη Χριστιανική θεολογική παράδοση και το καθημερινό της βίωμα η λατρεία δεν περιορίζεται στις ατομικές προσευχές και δεν οριοθετείται εντός των τειχών του ναού. Οι προσευχές έχουν μια δυναμική που υπερβαίνουν τα σύνορα του χρόνου ενώνοντας στην εκκλησιαστική κοινότητα τους ζωντανούς και κεκοιμημένους, εχθρούς και φίλους και όλον τον κόσμο.
Συγχρόνως αυτή η δυναμική αναφέρεται στον κοινωνικό χώρο και εμπνέει τον χριστιανό για κοινωνικές δράσεις στην καθημερινή του ζωή. Η λατρεία προς τον Θεό αποτελεί έμπρακτη και αυτοθυσιαστική αγάπη προς τον συνάνθρωπο και το φυσικό περιβάλλον. Εκφράζει στάση ζωής που υπερβαίνει δυναμικά το χωροχρόνο και ζητάει αλλαγές στην κοινωνία.

Ο χριστιανός αιτείται αυτές τις αλλαγές με την καθημερινή του πράξη αλλά και με την καθημερινή του προσευχή, όπως θα δούμε στις επόμενες συναντήσεις μας.


Υποσημειώσεις:
[1] Για περισσότερα βλ. Ν. Τσιρέβελου, Θεολογική θεμελίωση της Ορθόδοξης μαρτυρίας. Σπουδή στο έργο του Αρχιεπισκόπου Αλβανίας Αναστασίου, εκδ. Ostracon Publishing, Θεσσαλονίκη 2015, σελ. 102-103.