Σάββατο, 17 Δεκεμβρίου 2016

2.2 Εργασία (από τη δουλεία στη δημιουργία) - Γ΄ Λυκείου



Μην εκμεταλλεύεσαι ποτέ τον μισθωτό (Δευτ. 24, 14)

Εισαγωγή
Ο Μέγας Βασίλειος έγραφε παραστατικά για τους πλούσιους ότι μοιάζουν με εκείνους που μπαίνουν πρώτοι σ' ένα θέατρο, πιάνουν όσα περισσότερα άδεια καθίσμαtα μπορούν και κατόπιν δεν αφήνουν τους άλλους να καθίσουν. Έχω την αίσθηση ότι αυτή η εικόνα περιγράφει με εύστοχο τρόπο την παντοτινή αδικία των ολίγων -αριθμητικά- πλούσιων απέναντι στους δισεκατομμύρια φτωχούς του πλανήτη.

Ωστόσο προκύπτει ένα ερώτημα, το οποίο εσείς το θέσατε στην τάξη. Είναι κακό πράγμα η εργασία και η επίτευξη μεγάλου κέρδους;

Τις θρησκευτικές και χριστιανικές θέσεις για την αντίθεση μεταξύ πλούτου και φτώχειας τις αναπτύξαμε στις προηγούμενες συναντήσεις μας. Πλέον θα προχωρήσουμε στη διερεύνηση του θέματος της εργασίας.

1. Για έναν πρώτο προβληματισμό

Τι σημαίνει η λέξη εργασία; Από ποια λέξη προέρχεται;
Έχει καμία σχέση με τη λέξη δημιουργία;
Ας μεταβούμε και στο λεξικό για να δούμε τη σημασία αυτών των λέξεων.
Πως θα θέλατε να είναι το μελλοντικό σας εργασιακό περιβάλλον και οι σχέσεις σας με τον εργοδότη και τους συναδέλφους σας;

2. Για έναν δεύτερο προβληματισμό: Εργασία - εκμετάλλευση - δουλεία
Ας παρακολουθήσουμε το παρακάτω animation από την Ισπανία, το οποίο με εξαιρετικό τρόπο φανερώνει τη σχέση μεταξύ εργασίας - εκμετάλλευσης και δουλείας.



-Θεωρείτε ότι το παραπάνω βίντεο είναι υπερβολικό στη διήγησή του;
-Σε ποιες εργασίες και σε ποιους τομείς του εργασιακού χώρου μπορεί να παρατηρηθεί η εκμετάλλευση σήμερα;
-Μπορεί να παραλληλισθεί με τη δουλεία άλλων εποχών; Ναι, όχι και γιατί;
-Έχουν όλοι δικαίωμα στην εργασία; Ποια είναι τα όρια της εργασίας;

3. Η Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα του Ο.Η.Ε.
ΑΡΘΡΟ 23
1. Καθένας έχει το δικαίωμα να εργάζεται και να επιλέγει ελεύθερα το επάγγελμά του, να έχει δίκαιες και ικανοποιητικές συνθήκες δουλειάς και να προστατεύεται από την ανεργία.
2. 'Ολοι, χωρίς καμία διάκριση, έχουν το δικαίωμα ίσης αμοιβής για ίση εργασία.
3. Κάθε εργαζόμενος έχει δικαίωμα δίκαιης και ικανοποιητικής αμοιβής, που να εξασφαλίζει σε αυτόν και την οικογένειά του συνθήκες ζωής άξιες στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Η αμοιβή της εργασίας, αν υπάρχει, πρέπει να συμπληρώνεται με άλλα μέσα κοινωνικής προστασίας.
4. Καθένας έχει το δικαίωμα να ιδρύει μαζί με άλλους συνδικάτα και να συμμετέχει σε συνδικάτα για την προάσπιση των συμφερόντων του.
ΑΡΘΡΟ 24
Καθένας έχει το δικαίωμα στην ανάπαυση, σε ελεύθερο χρόνο, και ιδιαίτερα, σε λογικό περιορισμό του χρόνου εργασίας και σε περιοδικές άδειες με πλήρεις αποδοχές.
ΑΡΘΡΟ 25
1. Καθένας έχει δικαίωμα σε ένα βιοτικό επίπεδο ικανό να εξασφαλίσει στον ίδιο και στην οικογένεια του υγεία και ευημερία, και ειδικότερα τροφή, ρουχισμό, κατοικία, ιατρική περίθαλψη όπως και τις απαραίτητες κοινωνικές υπηρεσίες. Έχει ακόμα δικαίωμα σε ασφάλιση για την ανεργία, την αρρώστια, την αναπηρία, τη χηρεία, τη γεροντική ηλικία, όπως και για όλες τις άλλες περιπτώσεις που στερείται τα μέσα της συντήρησής του, εξαιτίας περιστάσεων ανεξαρτήτων της θέλησης του.

2. Η μητρότητα και η παιδική ηλικία έχουν δικαίωμα ειδικής μέριμνας και περίθαλψης. Όλα τα παιδιά, ανεξάρτητα αν είναι νόμιμα ή εξώγαμα, απολαμβάνουν την ίδια κοινωνική προστασία".

Μερικές ερωτήσεις για να επεξεργαστούμε το κείμενο.
Ποια είναι τα δικαιώματα του ανθρώπου απέναντι στην εργασία;
Ποια είναι τα διακιώματα του ανθρώπου ως πολίτη;
Υπάρχει χώρος για την εκμετάλλευση;

4. Η χριστιανική διδασκαλία για την ιερότητα της εργασίας (αποσπάσματα κειμένων)

"Μην εκμεταλλεύεσαι ποτέ τον μισθωτό, το δυστυχισμένο και το φτωχό συμπατριώτη σου ή τον ξένο που ζει σε μια από τις πόλεις της χώρας σου. Να του δίνεις κάθε μέρα το ημερομίσθιό του, πριν απ’ τη δύση του ήλιου· γιατί είναι φτωχός και το έχει ανάγκη. Αλλιώς αυτός θα φωνάξει με αγανάκτηση εναντίον σου στον Κύριο, κι αυτό θα σου καταλογιστεί για αμαρτία". (Δευτ 24, 14- 15)
"Όποιος από το διπλανό του τη διατροφή του αφαιρεί, είναι το ίδιο σαν να τον σκοτώνει· κι όποιος δε δίνει στον εργάτη το μισθό του, είναι φονιάς". Σοφ Σειρ 34, 22
"Τράβα τεμπέλη στο μυρμήγκι, κοίταξε πώς δουλεύει και γίνε σοφός. Αυτό δεν έχει ούτε αρχηγό ούτε επιστάτη ούτε αφεντικό· κι όμως το καλοκαίρι εξασφαλίζει την τροφή του, προμήθειες συγκεντρώνει τον καιρό του θερισμού.Τεμπέλη, ως πότε θα κοιμάσαι; Πότε απ’ τον ύπνο σου θα σηκωθείς; Λίγος ακόμα ύπνος, λίγη νύστα, λίγο τα χέρια να σταυρώσεις για ν’ αναπαυτείς, και θα ’ρθει η φτώχεια ξαφνικά σαν το ληστή κι η δυστυχία σαν άντρας οπλισμένος. (Παροιμίες 6, 6-11)
"Όποιος δεν θέλει να εργάζεται, αυτός να μη τρώει κιόλας". (Β΄ Θεσ. 3, 10)
"Ακούστε με τώρα κι εσείς οι πλούσιοι. Κλάψτε με γοερές κραυγές για τα βάσανά σας, που όπου να ’ναι έρχονται. Ο πλούτος σας σάπισε, και τα ρούχα σας τα ’φαγε ο σκόρος· το χρυσάφι σας και το ασήμι κατασκούριασαν, και η σκουριά τους θα είναι μαρτυρική κατάθεση εναντίον σας και θα καταφάει τις σάρκες σας σαν τη φωτιά. Κι ενώ πλησιάζει η κρίση, εσείς μαζεύετε θησαυρούς. Ακούτε! Κραυγάζει ο μισθός των εργατών που θέρισαν τα χωράφια σας κι εσείς τους τον στερήσατε· και οι κραυγές των θεριστών έφτασαν ως στ’ αυτιά του παντοδύναμου Κυρίου. (Ιακ. 5,1- 4)
«Ας μην ντρεπόμαστε για τις χειρωνακτικές εργασίες· ούτε να νομίζουμε ότι η εργασία είναι αιτία για κατηγορία· αιτία για κατηγορία είναι η αργία και να μην έχουμε να κάνουμε κάτι. Γιατί, αν η εργασία ήταν ντροπή, δε θα την επιδίωκε ο Παύλος, ούτε θα παράγγελνε σ' εκείνους που δεν εργάζονται, να μην τρώνε. Ντροπή, πραγματικά, είναι μόνο η αμαρτία. Την αμαρτία όμως, και μάλιστα όχι μία ή δύο και τρεις μορφές αμαρτίας, αλλά όλη μαζί την κακία, τη γεννά συνήθως η αργία... Λοιπόν, ό,τι είναι για το άλογο το χαλινάρι, το ίδιο είναι η εργασία για τη φύση μας... Δεν υπάρχει τίποτε απολύτως που να μην καταστρέφεται με την αργία. Πράγματι, και το νερό που είναι στάσιμο, βρωμά, ενώ εκείνο που τρέχει και τριγυρίζει παντού, διατηρεί την καλή του ποιότητα. Και το σίδερο, όταν δε χρησιμοποιείται, γίνεται μαλακότερο και άχρηστο, επειδή καταστρέφεται από τη σκουριά· ενώ εκείνο που χρησιμοποιείται στις εργασίες, είναι πολύ χρησιμότερο, αλλά και πιο ευπαρουσίαστο, αφού δε λάμπει λιγότερο από κάθε ασήμι. Και τη γη που δεν καλλιεργείται, θα μπορούσε να την ιδεί κανείς να μην παράγει τίποτε ωφέλιμο, αλλά βλαβερά βότανα, αγκάθια, τριβόλια και άκαρπα δέντρα, ενώ εκείνην που απολαμβάνει την εργασία, να είναι γεμάτη με ήμερους καρπούς. Και γενικά η αργία καταστρέφει το καθετί· αντίθετα, η εργασία κάνει τα πάντα πιο χρήσιμα. Γνωρίζοντας λοιπόν όλα τούτα, καθώς επίσης και πόση είναι η βλάβη από την αργία και το κέρδος από την εργασία, ας αποφεύγουμε την πρώτη και ας επιδιώκουμε τη δεύτερη». (Ιωάννη Χρυσοστομου, α΄ λόγος στο ‘Ασπάσασθε Πρίσκιλλαν και Ακύλαν’).
«Αλίμονο σ' εκείνους που στερούν από τους εργάτες τον δίκαιο μισθό τους, γιατί είναι όμοιοι μ' αυτούς  που χύνουν αίμα». (Οσίου Εφραίμ Σύρου, Η Δευτέρα Παρουσία)
"Να εργάζεσαι με το εργόχειρό σου, για να βρει ο φτωχός το ψωμί σου. Γιατί η αργία (η μη εργασία) είναι θάνατος και κατάντια της ψυχής". (Αββά Αμμωνά, Γεροντικό) 

5. Ατομική και συλλογική ευθύνη για τις ηθικές υπερβάσεις στο χώρο της εργασίας

Στο ακόλουθο trailer από το ντοκιμαντές του Γ. Αυγερόπουλου με τίτλο "Agora. From Democracy to the Market" ας προσπαθήσουμε να προβληματιστούμε και να οργανώσουμε σε έναν πίνακα α) τις ατομικές ευθύνες και β) τις συλλογικές ευθύνες για τις ηθικές υπερβάσεις στο χώρο της εργασίας. Καθώς εργαζόμαστε, ας θυμηθούμε και την Οικουμενική Διακήρυξη των Ανθρώπινων Δικαιωμάτων του Ο.Η.Ε που επεργαστήκαμε την προηγούμενη ώρα.


6. Για έναν τελικό προβληματισμό
Έχουν ευθύνες οι πιστοί των θρησκειών και ειδικά του Χριστιανισμού για τα ζητήματα που αφορούν την παιδική εργασία και εκμετάλλευση;

Πριν απαντήσουμε, ας παρακολουθήσουμε το ακόλουθο βίντεο στο οποίο ακούγεται το τραγούδι του Παύλου Σιδηρόπουλου "Κάποτε θα'  ρθουν".

Επίλογος
Ο σκοπός της εργασίας: «Ο άνθρωπος δεν είναι μόνον ο λόγος ο νοητικός, αλλά και ο λόγος ο οικονομικός του κόσμου, ο κύριος της δημιουργίας. Έχει το δικαίωμα και το καθήκον να εργάζεται μέσα στον κόσμο για την ίδια του την ύπαρξη , για να βοηθεί τον πλησίον του και για να εκτελέσει το κοινό έργο της ανθρωπότητας, σύμφωνα με την παραγγελία του Θεού ‘άρχετε πάσης της γης και κατακυριεύσατε αυτής’ (Γεν.1.28). Η εργασία του ανθρώπου αποτελεί μέρος των σχέσεών του με τη φύση και καθαγιάζεται με τη Χάρη του Αγίου Πνεύματος…
Να εργάζεσαι σημαίνει να βγαίνεις ενεργητικά από τον εαυτό σου για να περάσεις μέσα στον κόσμο. Κάθε πράξη εργασίας είναι μια πραγματοποίηση του σκοπού του ανθρώπου έξω από τον εαυτό του… Το καλύτερο οικονομικό σχήμα – όποιο κι αν είναι τ΄ όνομά του και μ΄ οποιονδήποτε τρόπο κι αν συνδέεται με τον καπιταλισμό και το σοσιαλισμό, την ατομική ιδιοκτησία ή την κοινοκτημοσύνη – είναι εκείνο που εξασφαλίζει καλύτερα σε κάθε δεδομένη κατάσταση πραγμάτων την προσωπική ελευθερία, διαφυλάττοντάς την και από τη φυσική φτώχεια και από την κοινωνική δουλεία». (Σεργκέι Μπουλγκάκωφ, Ορθοδοξία και οικονομική ζωή, περ. Σύνορο τ.31 σελ 152-161)
Κλείνοντας αυτή την ανάρτηση, θα επιθυμούσα να προσθέσω ότι το ζήτημα του πλούτου και της φτώχειας καθώς και της εργασίας και της εκμετάλλευσης είναι καθοριστικά για ολάκερο τον ανθρώπινο βίο.

Προέρχονται, αναφέρονται και επηρρεάζουν τις ανθρώπινες σχέσεις. Πόσο μάλλον τις σχέσεις των δύο φύλλων και τη μεταξύ τους συμβίωση. Γι΄ αυτό όμως θα αναφερθούμε στην επόμενη ανάρτησή μας την οποία θα σχολιάσουμε στην τάξη.