Τετάρτη, 1 Φεβρουαρίου 2017

2.5 Ιεροσύνη/Ιερατείο - Β΄ Λυκείου



"Εσύ είσαι ιερέας για πάντα όπως ο Μελχισεδέκ"
(σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισέδεκ) - Εβρ. 5, 6

Εισαγωγή

Σε κάθε θρησκευτική παράδοση η μύηση και οι υπόλοιπες τελετές λατρείας γίνονται από κάποιον άνδρα ή γυναίκα που προΐσταται και είναι υπεύθυνος για την ορθή τέλεση των δρώμενων. Αυτό το πρόσωπο που επικράτησε να ονομάζεται ιερέας ή ιέρεια ή θρησκευτικός λειτουργός έχει ταυτόχρονα πολλούς ρόλους στη θρησκευτική κοινότητα. Σε ορισμένες -συνήθως παγανιστικού τύπου- παραδόσεις θεωρείται ότι έχει αυτόματα την ιδιαίτερη δυνατότητα και δύναμη να επικοινωνεί με το θείο. Σε άλλες παραδόσεις είναι μόνο ένας δάσκαλος και οργανωτής της θρησκευτικής κοινότητας και σε ορισμένες παρομοιάζεται ως ποιμένας. 
Το μόνο σίγουρο είναι ότι ιερείς υπήρχαν πάντοτε στο θρησκευτικό κόσμο σε όλες τις εποχές. Χαρακτηριστική επί του θέματος είναι η μαρτυρία του Πλούταρχου (όχι του γνωστού τραγουδιστή!!! Έλεος πια!):

«Ταξιδεύοντας θα μπορούσες να βρεις και πόλεις χωρίς τείχη, γράμματα, βασιλείς, σπίτια, χρήματα, που δε χρειάζονται νομίσματα, που τους λείπουν θέατρα και γυμναστήρια· δεν υπάρχει όμως ούτε έχει υπάρξει κανείς που να είδε κάποια πόλη χωρίς ιερά και θεούς, που δε χρησιμοποιεί ευχές, όρκους, μαντείες ή θυσίες για καλό σκοπό ή για την αποτροπή των κακών».

Πλούταρχος, Προς Κολώτην Επικούρειον, 1126

Ας ξεκινήσουμε την αναζήτησή μας στην έννοια της ιεροσύνης προσπαθώντας να την κατανοήσουμε μέσα από τη χριστιανική παράδοση που μας είναι πιο οικεία.

1. Ο ρόλος του ιερέα στην κοινότητα

Ι. Ποιος θεωρείτε ότι είναι ο ρόλος του ιερέα στην κοινωνία; Σημειώστε σε σύο στήλες τι πρέπει να κάνει και τι πραγματικά κάνει ένας ιερέας στη δική σας θρησκευτική παράδοση.

ΙΙ. Ας μελετήσουμε μια περίπτωση ενός σύγχρονου ιερέα που λίγα χρόνια μετά την κοίμησή του ανακηρύχτηκε άγιος από την Εκκλησία.
Γέροντας Πορφύριος - Ο άγιος της Ομόνοιας


-Τι σας έκανε εντύπωση από τη σύντομη εξιστόρηση του βίου του αγίου;
-Οι άνθρωποι που μιλάνε για τον άγιο Πορφύριο, τι επαγγέλονται και σε ποια ηλικία είναι;
-Μπορείτε να περιγράψετε το ρόλο του ιερέα στην κοινότητα;

2. Ιεροσύνη και σύγχρονος κόσμος
Ποια είναι η σχέση του ιερέα με τον σύγχρονο κόσμο στην Ελλάδα;
Ποια είναι η άποψή σας για τους ιερείς;
Τι επαγγέλλονται (υπόσχονται ως λειτουργοί) και ποιός είναι ο ρόλος τους;
Τις απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα θα προσπαθήσουμε να τις ανακαλύψουμε στις ομάδες μας στα κείμενα που σας έχουν δοθεί στα Φύλλα Εργασίας.

Ι. Το έργο του ιερέα
Μελετώντας ορισμένα κείμενα από τη χριστιανική θεολογική παράδοση θα προσπαθήσουμε αρχικά να εντοπίσουμε το ρόλο του ιερέα. Για να δείτε ολόκληρα τα παρακάτω κείμενα ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ


Ευχή χειροτονίας πρεσβυτέρου:
«Εσύ, Κύριε, και αυτόν που θέλησες να εισέλθει στο βαθμό του πρεσβυτέρου, γέμισέ τον με το χάρισμα του Αγίου σου Πνεύματος για να γίνει άξιος να σταθεί άμεμπτα στο θυσιαστήριο σου, να κηρύττει το Ευαγγέλιο της βασιλείας σου, να λειτουργεί το λόγο της αληθείας σου, να σου προσφέρει δώρα και θυσίες πνευματικές, να ανανεώνει το λαό σου με την αναγέννηση του βαπτίσματος». (Γκότσης, Χρ., Μεταλληνός, π. Γ., Φίλιας, Γ., Ορθόδοξη πίστη και λατρεία Α΄ Γενικού Λυκείου, Ινστιτούτο Τεχνολογίας Υπολογιστών και Εκδόσεων «Διόφαντος», 2011, σελ. 147)

Σύμφωνα με το κείμενο ποιος είναι το έργο του ιερέα;

Ο ρόλος του ιερέα (η σχέση διακονίας και εξουσίας)
«Ο ιερέας του Ιησού δεν μπορεί να εκπληρώσει καρποφόρα το ιερατικό του έργο, αν δεν βρίσκεται πρώτα γονατισμένος, όπως ο Κύριός του, μπροστά στους ανθρώπους, σε μια στάση ταπεινώσεως και διακονίας, και αν δεν τους πλένει τα πόδια. Χωρίς αυτή την απαραίτητη προϋπόθεση το λειτούργημά του δεν θα φέρει καρπούς. Αλλά πώς είναι δυνατόν να μεταφραστεί αυτή η διάθεση της ταπεινώσεως και της διακονίας στην καθημερινή ζωή του ιερέα;
Συχνά ο ιερέας θα είναι υποχρεωμένος να αναλάβει πρωτοβουλίες, να καθοδηγήσει και να κατευθύνει. Αλλά ακόμα και σε αυτές τις περιπτώσεις θα πρέπει να θυμάται ότι το πρωτείο που αναγνωρίζεται σε αυτόν, είναι ένα πρωτείο διακονίας. Ο ιερεύς δεν θα ζητήσει γοητεία ούτε εξουσία. Θα είναι ο ταπεινός υπηρέτης όλων. (Ζιλλέ Λεβ) .

Ποιο είναι το έργο του ιερέα;

Ποια είναι η σχέση της διακονίας (προσφοράς) του ιερέα και της εξουσίας; Τι ισχύει σήμερα;

ΙΙ. Ο ιερέας ως άνθρωπος 
«Η παράδοση της Εκκλησίας απαιτεί από τον κληρικό να έχει πνευματική ωριμότητα, αλλά δεν απαιτεί οι κληρικοί να είναι άνθρωποι χωρίς ατέλειες, πρώτον γιατί αυτό είναι αδύνατο και δεύτερον γιατί η δύναμή Του “εν ασθενεία τελειούται” (Β΄ Κορ. 12, 9). Η δυνατότητά μας να μην συγχέουμε τη σχετική πνευματική ωριμότητα με την τελειότητα, είναι ένα από τα πιο αδιάψευστα κριτήρια ορθοδοξίας. Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος μας προβάλλει και πάλι τον Παύλο, σαν παράδειγμα εργάτη του Ευαγγελίου και ποιμένα που είχε ατέλειες και αδυναμίες, τις οποίες ομολογούσε χωρίς δισταγμούς, και τις οποίες όμως είχε με τη χάρη του Θεού την πνευματική ωριμότητα να τις χρησιμοποιεί εποικοδομητικά και γι’ αυτόν και για τους άλλους». (Φάρος, π. Φ., Κλήρος. Η ανεκπλήρωτη υπόσχεση πατρότητος, εκδ. Ακρίτας, Αθήνα 1992, σελ. 75)

Συμφωνείτε με τις απόψεις του παραπάνω κειμένου; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.

3. Η ιεροσύνη στον Χριστιανισμό και στις θρησκείες

Στη δεύτερη ώρα μας θα συνεχίσουμε με επεξεργασία κειμένων για να εμβαθύνουμε στη έννοια της ιεροσύνης. Τα θέματα που θα απασχολήσουν τις ομάδες είναι τα ακόλουθα: 
Ποια είναι η ιστορική εξέλιξη της ιεροσύνης;
Υπάρχει δυνατότητα στον Χριστιανισμό οι γυναίκες να χειροτονηθούν;
Ποια η σχέση του λαού με τους ιερείς; Ανεξάρτητοι ρόλοι, συνεργασία ή αλληλοσυμπλήρωση;
Πως είναι ο ιερείς στις άλλες θρησκείες;

Στο χώρο αυτό θα δημοσιεύσω ορισμένα αποσπάσματα από τα κείμενα στα οποία θα εργαστούμε στις ομάδες μας. Ολόκληρα τα κείμενα μπορείτε να τα διαβάσετε ΕΔΩ

Ι.Ιστορική εξέλιξη της χριστιανικής ιεροσύνης
«Το μυστήριο της Ιεροσύνης συνέστησε ο Χριστός με την εκλογή των αποστόλων, που τους ανέδειξε «ψαράδες ανθρώπων» και τους έδωσε την “εξουσία” να συγχωρούν αμαρτίες (Ιωάν. 20, 23), να τελούν το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας και να διδάσκουν. Μετά τον Χριστό, οι απόστολοι όρισαν τους διαδόχους τους με χειροτονία (επίθεση των χειρών). Η Ιεροσύνη στην Ορθόδοξη Εκκλησία έχει αδιάσπαστη τη συνέχεια των χειροτονιών. Αυτό ονομάζεται «αποστολική διαδοχή».
Ποιος συνέστησε την ιεροσύνη;
Ποιο είναι το έργο των ιερέων; 
Ποιοι είναι οι τρεις βαθμοί ιεροσύνης;
Πως κατανοείτε τον όρο «αποστολική διαδοχή»:  

ΙΙ. Γυναίκες και ιεροσύνη
«Απαρχής ως σήμερα, μια μακραίωνη παράδοση αποκλείει την ιερωσύνη των γυναικών. Αξίζει, ωστόσο, να επισημάνει κανείς ότι αυτός ο αποκλεισμός έγινε ανεπαισθήτως και σιωπηρώς, χωρίς δογματική θέσπιση.
Η διακόνισσα Μαρία Σπυροπούλου (Ορθόδοξη Εκκλησία της Κορέας) 
Η ζωή του εκκλησιαστικού σώματος με κεφαλή τον τελετάρχη και αρχιερέα Χριστό εκφράζεται σε μια ποικιλία χαρισμάτων με πλήρη ισοτιμία και ισότητα των μελών, όπως συμβαίνει κατά φύση σ' ένα σώμα. Η μακραίωνη παράδοση της Εκκλησίας, απέκλεισε τη γυναίκα από την ιερωσύνη, χωρίς ωστόσο να θεσπίσει, μήτε ν' αναπτύξει σχετική θεολογική διδασκαλία. [...] Άλλωστε η εξαίρεση της γυναίκας από την ιερωσύνη διόλου δεν μείωσε μήτε μειώνει τη χαρισματική ζωή της ΕκκλησίαςΩστόσο κανείς δεν επιτρέπεται να εφησυχάζει μπροστά σε τόσο ραγδαίες και εκρηκτικές αλλαγές των ιστορικών πραγμάτων.
(Ν. Ματσούκα)
-Γιατί οι γυναίκες αποκλείονται από την ιεροσύνη στην ορθόδοξη παράδοση;
-Πως κατανοείτε την υπογραμμισμένη φράση;

-Τι πρέπει να πράξει η Εκκλησία απέναντι στις σύγχρονες παγκόσμιες αλλαγές; Στο θέμα αυτό μπορεί να ανανεωθεί η παράδοση; 


Ας διαβάσουμε για το θέμα αυτό και την ακόλουθη ενδιαφέρουσα είδηση:

Το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας ενισχύει το ρόλο των γυναικών με τον θεσμό των Διακονισσών

ΙΙΙ. Ιεροσύνη και διάκριση χαρισμάτων - Οι λαϊκοί στην Εκκλησία
«Η Ορθόδοξη Εκκλησία λειτουργεί πάντα ως σώμα. Οι λαϊκοί δεν είναι οι “παρακολουθούντες” αλλά οι “συνεπιτελούντες” τα μυστήρια και κυρίως τη Θεία Ευχαριστία". 

«Έτσι λοιπόν κάθε μέλος τής Εκκλησίας έχει το δικό του διακόνημα, το χάρισμα του, το ειδικό λειτούργημα του. Όλα τα μέλη είναι λαϊκοί ή ιερείς -οι όροι είναι ισοδύναμοι- αλλά τα διακονήματά τους είναι διαφορετικά. Ο ένας είναι επίσκοπος, ο άλλος πρεσβύτερος, ο τρίτος διάκονος ή διακόνισσα, ένας άλλος διδάσκαλος, προφήτης, κοσμικός ή μοναχός, έγγαμος ή άγαμος, απόστολος ή κήρυκας, θεολόγος, απλούστατα άνθρωπος προσευχόμενος (Νέλλα Παναγιώτη).


-Πως κατανοείτε την υπογραμμισμένη φράση στο πρώτο κείμενο; Να συνδυάσετε την απάντησή σας με τη σημασία της λέξης «λειτουργία» στο β΄ κείμενο.
-Με βάση το δεύτερο κείμενο, μπορείτε να εξηγήσετε τη φράση του Αποστόλου Παύλου: «η Εκκλησία είναι σώμα με κεφαλή τον Χριστό»;

-Τι είναι τελικά ο ιερέας για τους χριστιανούς;

IV. Ιεροσύνη και θρησκείες
«Η ιερωσύνη στις εξωχριστιανικές θρησκευτικές παραδόσεις διακρίνεται σε κληρονομική (αρχαίο Ισραήλ, Ινδοϊσμός, Ζωροαστρισμός, Σιντοϊσμός) και σε επαγγελματική (αρχέγονες φυλές και μεγάλοι πολιτισμοί, όπως αυτοί Ελλάδος, Ρώμης, Αιγύπτου, Μεσοποταμίας). Στην πρώτη περίπτωση, τα ιερατικά δικαιώματα και καθήκοντα ανήκουν σε ειδική οικογένεια ή φυλή. Τα τέκνα της οικογενείας εκπαιδεύονται καταλλήλως, ώστε να διαδεχθούν τον πατέρα στο ιερατικό λειτούργημα ή να αναλάβουν το λειτούργημα αυτό όταν ενηλικιωθούν. Εξυπακούεται βέβαια ότι ο γάμος στην κληρονομική ιερωσύνη είναι επιβεβλημένος, για να μη διακοπεί η κληρονομική διαδοχή. Η επαγγελματική ιερωσύνη από την άλλη μεριά, στρατολογεί τα μέλη της από το σύνολο των φερέλπιδων νέων της κοινότητας. Η ιερωσύνη αυτή έχει το πλεονέκτημα ότι μπορεί να επιλέγει αφοσιωμένους, έξυπνους και αποφασιστικούς ή ηθικούς νέους. (Ζιάκα Γρηγόριου)
-Σε ποιες κατηγορίες διακρίνεται η ιεροσύνη στις διάφορες θρησκείες και ποια είναι τα χαρακτηριστικά τους;
-Στις περισσότερες θρησκείες η ιεροσύνη ανήκει στους άνδρες ή τις γυναίκες;

-Τι είναι τελικά η ιεροσύνη στις άλλες θρησκείες;

Θέμα συζητήσης με αφορμή τα κείμενα: «Η Ιεροσύνη και η θέση των λαϊκών, ανδρών και γυναικών, στον Χριστιανισμό και τις μεγάλες θρησκείες»

Ένας αντιπρόσωπος από κάθε ομάδα θα παρουσιάσει στην ολομέλεια της τάξης τον προβληματισμό για το θέμα που ασχολήθηκε η ομάδα του. Οι ερωτήσεις είναι ενδεικτικές και αποσκοπούν να βοηθήσουν στην παρουσίαση του θέματος.


V. Καθώς διεξάγετε η συζήτηση, βλέπουμε στις παρακάτω εικόνες ορισμένα στοιχεία για την έννοια του ιερατείου στις μεγάλες και ζωντανές θρησκείες του κόσμου.
Ιουδαίος ραββίνος


Ιμάμης

Αφρικανός σαμάνος

Ασιάτης σαμάνος
Βουδιστές μοναχοί

Ινδουιστής ιερέα



Ιέρειες της Αγγλικανικής Εκκλησίας
Λουθηρανοί ιερείς και ιέρειες


Ρωμαιοκαθολικός ιερέας

4. Προσωπικές κρίσεις - Η θέση των λαϊκών στην Εκκλησία

Ολοκληρώνοντας τον προβληματισμό μας, θα ήθελα να γράψουμε μια επιστολή προς την Ιερά Σύνοδο του Οικουμενικού Πατριαρχείου ή τον τοπικό μας Επίσκοπο με θέμα τη μεγαλύτερη
συμμετοχή  των λαϊκών στις αποφάσεις της Εκκλησίας ή άλλα θέματα που τους απασχολούν. 

Ορισμένες σκέψεις μας μπορούν να ξεκινήσουν και από το κείμενο του π Σταύρου Κοφινά που θα το δείτε  ΕΔΩ (είναι το τελευταίο κείμενο).

Επίλογος

Όπως καταλήξαμε στα συμπεράσματά μας και στην τάξη η ιεροσύνη και το ιερατείο υπάρχουν σε διάφορες μορφές σε όλες τις θρησκείες. Ο Ιουδαϊσμός και το Ισλάμ έχουν θρησκευτικούς λειτουργούς, οι ανατολίτικες θρησκείες δασκάλους αλλά και ιερείς που εκτελούν θυσίες. Η ιεροσύνη εκφράζει πολλές φορές έναν μεσάζοντα επικοινωνίας με το θείο. Το ιερατείο είναι κυρίως ανδροκρατούμενο.
Στον Χριστιανισμό δίδεται η δυνατότητα να υπάρχουν γυναίκες ιερείς στις Προτεσταντικές Εκκλησίες, ενώ στην Ρωμαιοκαθολική και την Ορθόδοξη Εκκλησία έχει ανοίξει διστακτικά ο διάλογος για τη χειροτονία των γυναικών. Ειδικά το Ορθόδοξο Πατριαρχείο Αλεξανδρείας αλλά και η Εκκλησία της Κύπρο μεσω του Αρχιεπισκόπου της κ.κ. Χρυσοστόμου ξεκινούν το διάλογο για τον ιστορικό θεσμό των διακονισσών. Ο θεσμός αυτός υπήρχε στην αρχαία Εκκλησία και πλέον τίθεται το ερώτημα αν απαιτείται να επανέλθει. Για αυτό το θέμα μπορείτε να δείτε τους γόνιμους προβληματισμούς του καθηγητή Ευάγγελου Θεοδώρου στους ακόλουθους συνδέσμους:


Στην Ορθόδοξη Εκκλησία η ιεροσύνη διακρίνεται σε γενική (όλοι οι βαπτισμένοι χριστιανοί) και ειδική (οι ιερείς που έχουν το ιδιαίτερο χάρισμα). Οι ιερείς είναι άνθρωποι, που όπως όλοι οι χριστιανοί, αγωνίζονται να μεταμορφωθούν εν Χριστώ. Είναι εκπρόσωποι του λαού προς τον Θεό και ποιμένες, δηλαδή έχουν ως έργο τη ψυχική και υλική πολλές φορές φροντίδα των χριστιανών. Οι ορθόδοξοι ιερείς δεν είναι μάγοι, ούτε με τη χειροτονία γίνονται αυτόματα άγιοι. Αθλούνται εν Χριστώ Ιησού για να υπερβούν τις δικές τους αδυναμίες (όπως όλοι οι χριστιανοί) και να οδηγήσουν την Εκκλησία σε αυτό που μέλλει να γίνει στα έσχατα, σε Βασιλεία του Θεού.

Ωστόσο, το έργο των χριστιανών ιερέων είναι να προσφέρουν τα "χέρια" τους στον Χριστό, ο οποίος είναι ο Μέγας Αρχιερέας και Τελετάρχης όλων των μυστηρίων. Οι ιερείς είναι "κατά την τάξιν Μελχισεδέκ" (Εβρ. 5, 6), δηλαδή ιερείς εις τον αιώνα που δέχονται και προσφέρουν ως θυσία τον άρτο και τον οίνο, τα συστατικά όλης της ανθρώπινης ζωής (Γεν...) -κι επομένως όλου του ανθρώπινου βίου. Αυτά τα στοιχεία στη Χριστιανική Εκκλησία επιστρέφονται ως άφθαρτα δώρα αιωνίου τρόπου υπάρξεως και απευθύνονται σε κάθε άνθρωπο. 
Βέβαια, το έργο τους των ιερέων συμπληρώνεται με τη συμβολή του βασίλειου ιερατεύματος, δηλαδή όλων των λαϊκών. Γι΄ αυτό, άλλωστε, απαγορεύται στον ορθόδοξο χώρο η τέλεση της θείας Λειτουργίας δίχως έναν λαϊκό. Ας μη λησμονούμε ότι α) Λειτουργία σημαίνει έργο του λαού και β) Εκκλησία είναι το κάλεσμα όλου του εν Χριστώ λαού, κληρικών και λαϊκών. Επομένως, όλοι οι χριστιανοί, κλήρος και λαός, συνεργάζονται, συμπάσχουν, συγχαίρονται και συλλειτουργούν για τη θεραπεία του κακού στην πόλη και την οικουμένη.

Κλείνοντας τη θεματική ενότητα της θρησκείας, να υπενθυμίσω ότι εξετάσαμε και ερευνήσαμε τις έννοιες της ιερότητας, της ανταμοιβής, της παράδοσης, της μύησης και της ιεροσύνης. Στην επόμενη θεματική ενότητά μας, θα μελετήσουμε την έξοδο της θρησκείας στην κοινωνία. Πως συνδέεται η θρησκεία με τους πολίτες, ποια η θέση των θρησκειών απέναντι στα ποικίλα στερεότυπα, ειδικά στη σημερινή πολυπολιτισμική κοινωνία, αν ενδείκνυται ο διάλογος και ποιες είναι αρχές και οι κανόνες του και τέλος πως οι θρησκείες μπορούν να λυτρωθούν από τον εαυτό τους και τον κίνδυνο της εκκοσμίκευσης (τι είναι αυτό;;;;)

Για αυτά και άλλα πολλά θα τα πούμε στις επόμενες συναντήσεις μας αλλά και αναρτήσεις μας.

Επίμετρο - Σύγχρονες ιερατικές μορφές
Σκέφτηκα εδώ να παρουσιάσω υλικό για σύγχρονες ιερατικές μορφές. Όσοι έχετε χρόνο, δείτε τα παρακάτω βίντεο!
Ο π Νικόλαος λουδοβίκος για τον άγιο Πορφύριο Καυσοκαλυβίτη:

Ο Μητροπολίτης Σιατίστης Παύλος για τον γέοντα Ιάκωβο Τσαλίκη:
https://www.youtube.com/watch?v=lWQlYhmdxv0

Πατήρ Αντώνιος Παπανικολάου (Κιβωτός): Ένας άνθρωπος που λάμπει:
http://www.nostimonimar.gr/pater-antonios-kivwtos/