Κυριακή, 8 Ιανουαρίου 2017

2.3 Προσευχή - Α΄ Λυκείου



"Αδιελείπτως προσεύχεσθε" 
(Α΄ Θεσ. 5, 17)


Εισαγωγή
Η λατρεία αποτελεί προέκταση της πίστης για τους θρησκευόμενους ανθρώπους. Όλες οι θρησκείες έχουν τα λατρευτικά τυπικά τους που αποσκοπούν στην έκφραση αγάπης και σεβασμού προς το θείο και ιερό καθώς και προσπάθεια ένωσης μαζί του.
Ειδικότερα, στον ορθόδοξο χριστιανικό χώρο η λατρεία μπορεί να ξεκινά από το ναό αλλά δεν περιορίζεται στα όρια του, διότι ο Θεός είναι πνεύμα και η λατρεία Του είναι πνευματική (γίνεται με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος). Έτσι η λατρεία του Ενός και Αληθινού Θεού μπορεί να γίνει παντού και κάθε στιγμή. Παντού ο άνθρωπος μπορεί να αιτηθεί την ευλογία και την ένωση με τον Τριαδικό Θεό.

Η προσευχή εκφράζει έναν βασικό τρόπος επικοινωνίας με τον Θεό, όπως έχουμε διαπιστώσει σε προηγούμενες συναντήσεις μας. Με την προσευχή ο άνθρωπος δοξάζει τον Θεό, ζητάει να γίνει το θέλημά Του και τέλος τον ευχαριστεί. 
Στις επόμενες δύο συναντήσεις μας θα προσπαθήσουμε να εμβαθύνουμε στην έννοια της προσευχής. Πλέον θα εξετάσουμε την προσευχή ως βαθύτερη υπαρξιακή ανθρώπινη ανάγκη αλλά και ως στοιχείο που εμπνέει και παρακινεί για μεταμορφώσεις στην καθημερινή μας ζωή.

1. Προσωπικές εμπειρίες επικοινωνίας 



Σκεφτείτε το/τη φίλο/η που συναναστρέφεστε, αγαπάτε και εμπιστεύεστε πολύ. Γράψτε 3 πράγματα που του/της λέτε.

Ποια είναι η σημασία της επικοινωνίας στη φιλία;




2. Η προσευχή ως σχέση και επικοινωνία με τον Θεό στον θρησκευτικό κόσμο
Σε όλες τις θρησκείες οι άνθρωποι προσεύχονται και επικοινωνούν με τον Θεό. Στο παρακάτω βίντεο θα παρακολουθήσουμε πολύ σύντομα πως προσέυχονται οι άνθρωποι στις τρεις μονοθεϊστικές θρησκείες. Θυμάστε ποιες είναι αυτές;

Μερικά χρήσιμα σημεία για κάθε θρησκεία: Ιουδαϊσμός (6:45), Χριστιανισμός (7:50 Κόπτες, 8:20 Ορθόδοξοι και Ισλάμ (13:30 και 23:30 ατομικά).



-Μπορείτε να περιγράψετε πως προσεύχονται οι πιστοί κάθε θρησκείας;
-Ποια είναι τα συναισθήατά τους;
-Ποια είναι τα κοινά τους σημεία;

3. Η προσευχή ως σχέση και επικοινωνία με τον Θεό στο χριστιανικό κόσμο

Ι.      Ιωάννης Χρυσόστομος: «Ο τόπος και ο τρόπος της προσευχής»
«Όταν ειπώ σε κάποιον: παρακάλεσε τον Θεό, ζήτησε Του ό,τι θέλεις, ικέτευσέ Τον, απαντά: παρακάλεσα μία φορά, δύο φορές, τρεις, δέκα, είκοσι φορές κι ακόμη δεν έλαβα τίποτε. Να μη σταματήσεις την προσευχή, αδερφέ μου, ώσπου να λάβεις· δηλαδή η παράκληση στον Θεό για βοήθεια τελειώνει, όταν σου δοθεί εκείνο πού ζητάς. Την προσευχή λοιπόν να τη σταματήσεις, όταν ικανοποιηθεί το αίτημά σου· ή καλύτερα ούτε τότε, αλλά να εξακολουθείς και πάλι να προσεύχεσαι. Και αν δε λάβεις, να ζητάς για να λάβεις· όταν όμως λάβεις, να ευχαριστήσεις επειδή έλαβες. Μπαίνουν πολλοί στο ναό, σχεδιάζουν και λένε αναρίθμητους στίχους προσευχής, και βγαίνουν χωρίς να ξέρουν τι είπαν· τα χείλη κινούνται, αλλ’ η ακοή της ψυχής δεν ακούει. Συ ο ίδιος δεν ακούς την προσευχή σου, και θέλεις να την εισακούσει ο Θεός; Γονάτισα, λες· η σκέψη σου όμως πετούσε έξω· το σώμα σου ήταν μέσα στην Εκκλησία, αλλά ο νους σου έξω - το στόμα έλεγε την προσευχή, αλλά η σκέψη λογάριαζε τόκους, συμβόλαια, συναλλαγές, χωράφια, κτήματα, συναναστροφές φίλων. Γιατί ο διάβολος, επειδή είναι πονηρός και γνωρίζει ότι στον καιρό της προσευχής πετυχαίνουμε μεγάλα πράγματα, τότε έρχεται ξαφνικά εναντίον μας. Πολλές φορές είμαστε ξαπλωμένοι στο κρεβάτι και δε σκεπτόμαστε τίποτε· ήρθαμε να προσευχηθούμε και ο διάβολος μάς φέρνει αναρίθμητες σκέψεις, για να μας βγάλει έξω από το ναό χωρίς να έχουμε ωφεληθεί τίποτε.
Όταν λοιπόν, αγαπητέ, γνωρίζεις ότι αυτά γίνονται στις προσευχές, να μιμηθείς τη Χαναναία... Και αν είσαι έξω, να κράζεις και να λες ελέησε με χωρίς να κινείς τα χείλη, αλλά φωνάζοντας με τη σκέψη δυνατά- γιατί, και αν σιωπούμε, ο Θεός μάς ακούει. Δεν έχει σημασία ο τόπος που γίνεται η προσευχή, αλλά ο τρόπος με τον οποίο γίνεται. Ο Ιερεμίας ήταν μέσα ατό βόρβορο, και προσέλκυσε κοντά του τον Θεό· ο Δανιήλ ήταν στο λάκκο των λιονταριών, και απέσπασε την εύνοια του Θεού· οι Τρεις Παίδες ήσαν μέσα ατό καμίνι, και με ύμνους παρακάλεσαν τον Θεό να τούς βοηθήσει· ο ληστής σταυρώθηκε, και ο σταυρός δεν εμπόδισε, αλλά άνοιξε τον παράδεισο· ο Ιώβ ήταν σε ένα μέρος με κοπριά, και προσέλκυσε την εύνοια του Θεού· ο Ιωνάς ήταν στην κοιλιά του κήτους, κι έκαμε τον Θεό να τον ακούσει. Και αν είσαι μέσα σε λουτρό, να προσεύχεσαι, και αν είσαι στο δρόμο, και αν είσαι στο κρεβάτι· όπου και αν είσαι, να προσεύχεσαι. Είσαι ναός τού θεού, να μη ζητάς τόπο· η εσωτερική διάθεση και η σκέψη χρειάζεται μόνο». (Περικοπή από τον λόγο του αγίου Ι. Χρυσοστόμου, «Εἰς τήν ἐπίλυσιν τῆς Χαναναίας» (Ε.Π. 52, 458). Στο Θεοδώρου, Ευ. (198214). Ανθολόγιο Πατερικών κειμένωνΑθήνα: ΟΕΔΒ, σ. 134-137).


Ερωτήσεις επεξεργασίας:
-Σύμφωνα με τον άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, ποιος είναι ο τότπος και ο τρόπος της προσευχής;
-Η προσευχή αποτελεί εύκολο πράγμα;
-Τι τίτλο θα επιλέγατε για τη δεύτερη παράγραφο; Γιατί;
-Γνωρίζετε τι είναι η αδιάλειπτη προσευχή; 

ΙΙ. Μια ακόμη γνωστή - άγνωστη προσευχή: "Πάτερ ημών ... των μαρτύρων"
Ο άνθρωπος όταν προσεύχεται δεν αρκείται μόνο στα τυπικά λόγιατου κειμένου της προσευχής. Η θέληση αλλά και η ανάγκη του για επικοινωνία με τον Θεό φέρνει την καρδιά σε μια εγρήγορση, όπου με το δικό της τρόπο επικοινωνεί με τον Θεό (δηλαδή "λέει" αυτά που θέλει. Άλλες φορές πάλι ο άνθρωπος -ειδικά στις δύσκολες στιγμές- μιλάει απευθείας στον Θεό με τα δικά του λόγια. 


Στο ακόλουθο βίντεο ακούγεται ένας πολύ όμορφος βραζιλιάνικος χριστιανικός ύμνος του κινήματος της θεολογίας της απελευθέρωσης (η προσευχή είναι μεταφρασμένη στα ελληνικά). Οι στίχοι του είναι μια παραλλαγή της Κυριακής προσευχής.
-Οι άνθρωποι που λένε αυτή την προσευχή, τι προβλήματα αντιμετωπίζουν;
-Ποια είναι τα αιτήματά τους;
-Γιατί λένε αυτά τα αιτήματά τους στον Θεό, αφού Εκείνος είναι παντοδύναμος και τα γνωρίζει; 


ΙΙΙ. Ένας άγιος επικοινωνεί με τον Θεό
Στο σημείο αυτό θα πρότεινα να θυμηθούμε το απόσπασμα από την ταινία "Το νησί" (το είδαμε κατά την πορεία μάθησης στη θεματική έννοια 1.5 Αγιότητα) στο οποίο πατήρ Ανατόλιος προσεύχεται στον Θεό για να θεραπευτεί το πόδι του μικρού. Πως ο άγιος επικοινωνεί με τον Θεό; Θυμάστε πως Του μιλάει; Λέει λόγια τυπικά ή αυθόρμητα από την καρδιά του; 
Επίσης, ο άγιος ζητάει από το παιδί να προσευχηθεί. Πως προσεύχεται εκείνο;

Τα λόγια του πατρός Ανατόλιου αποτελούν μια ατομική προσευχή;


Το απόσπασμα που μας ενδιαφέρει ετοίμασε σε ξεχωριστό βίντεο ο συνάδελφος θεολόγος Γιάννης Μπάλτος και μπορείτε να το δείτε ΕΔΩ 

4. Η προσευχή του Χριστού - Παράδειγμα προσευχής για όλους τους χριστιανούς
Η προσευχή του Ιησού στη Γεθσημανή (Μτ 26, 36-46) (Παράλληλα: Μκ 14,32-42· Λκ 22,39-46)

"Τότε ο Ιησούς πηγαίνει μαζί με τους μαθητές σ’ έναν τόπο που λέγεται Γεθσημανή και τους λέει: «Καθίστε αυτού· εγώ θα πάω λίγο παραπέρα να προσευχηθώ». 37Κι αφού πήρε μαζί του τον Πέτρο και τους δύο γιους του Ζεβεδαίου, άρχισε να λυπάται και να αγωνιά. 38Τότε τους λέει: «Περίλυπη μέχρι θανάτου είναι η ψυχή μου. Περιμένετε εδώ και μείνετε ξάγρυπνοι μαζί μου». 39Αφού απομακρύνθηκε λίγο, έπεσε με το πρόσωπο στη γη και προσευχόταν με τούτα τα λόγια: «Πατέρα μου, αν είναι δυνατό, ας μην πιω αυτό το ποτήρι· όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα αλλά το δικό σου». 40Μετά έρχεται στους μαθητές και τους βρίσκει να κοιμούνται· τότε λέει στον Πέτρο: «Ούτε μία ώρα δεν μπορέσατε να μείνετε ξάγρυπνοι μαζί μου; 41Μένετε άγρυπνοι και προσεύχεστε, για να μη σας νικήσει ο πειρασμός· το πνεύμα είναι πρόθυμο, η σάρκα όμως αδύναμη». 42Για δεύτερη φορά απομακρύνθηκε και προσευχήθηκε με τούτα τα λόγια: «Πατέρα μου, αν δεν μπορώ ν’ αποφύγω αυτό το ποτήρι αλλά πρέπει να το πιω, ας γίνει το θέλημά σου». 43Μετά ήρθε και τους βρήκε πάλι να κοιμούνται, γιατί τα μάτια τους ήταν βαριά από τη νύστα. 44Τους άφησε όπως ήταν και ξανάφυγε για να προσευχηθεί για τρίτη φορά με τα ίδια λόγια. 45Κατόπιν έρχεται στους μαθητές και τους λέει: «Κοιμάστε ακόμα και ξεκουράζεστε; Να, έφτασε η ώρα και ο Υιός του Ανθρώπου παραδίνεται στα χέρια ανθρώπων αμαρτωλών. 46Σηκωθείτε, πρέπει να πηγαίνουμε· έφτασε αυτός που θα με προδώσει".

- Και από το παράλληλο του Λκ 22,42-44:
"Πατέρα, αν θέλεις, γλίτωσέ με απ’ αυτό το ποτήρι. Ας μη γίνει όμως το δικό μου θέλημα αλλά το δικό σου». 43Φανερώθηκε τότε σ’ αυτόν ένας άγγελος από τον ουρανό και τον ενίσχυε. 44Η αγωνία τον κυρίεψε και προσευχόταν πιο πολλή ώρα. Ο ιδρώτας του γινόταν σαν σταγόνες αίματος κι έπεφτε στη γη"

Ερωτήσεις επεξεργασίας:
-Με βάση τα παραπάνω κείμενα πως προσεύχεται ο Ιησούς Χριστός; 
-Ας θυμηθούμε και τα τρία μέρη της προσευχής που έχουμε γνωρίσει. Τα θυμάστε;
-Επίσης η προσευχή του Ιησού είναι ατομική ή αναφέρεται στο κοινό καλό; 
-Είναι τυπική ή αυθόρμητη;
-Ο Χριστός προσεύχοταν αδιάλειπτα; 

5. Η προσευχή ως μεταμορφωτική δύναμη

Ας παρακολουθήσουμε το βίντεο με τίτλο "Τρεις εσείς, τρεις κι εμείς" (15΄),, το οποίο είναι βασισμένο στο έργο του Λ. Τολστόι "Οι τρεις ερημίτες".


Ερωτήσεις για περαιτέρω προβληματισμό:
-Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της αγιοσύνης στους τρεις ψαράδες;
-Τελικά προσευχή είναι μόνο τα τυπικά λόγια ή υπάρχει κάτι πιο δυνατό που αναφέρεται σε όλη την ανθρώπινη ύπαρξη;
-Το σημείο (θαύμα) έγινε για να εντυπωσιαστεί ο κόσμος ή αποσκοπούσε σε κάτι άλλο;

6. Για έναν τελικό προβληματισμό: Η προσευχή ως θέλημα του Θεού
Ένας σύγχρονος γέροντας προτείνει στα πνευματικά του παιδιά, όταν προσεύχονται και λένε το "Πάτερ ημών" να τονίζουν τη φράση: "γενηθήτω το θέλημά Σου" (δηλ. να γίνει το θέλημα του Θεού);
Πως κατανοείτε αυτή την προτροπή;
Γιατί σε μια προσευχή να ζητάμε να γίνει το θέλημα του Θεού; Και ποιο μπορεί να είναι το θέλημα Του;

Και κάτι τελευταίο, μπορούμε να προσευχόμαστε για τους εχθρούς μας;

Αντί επιλόγου - Αγιίου Παϊσίου περί προσευχής
"Πολυ βοηθάει για την καθαρή προσευχή η απομάκρυνση από τον κοσμικό θόρυβο και από τους πολλούς ακόμη ανθρώπους και, εάν είναι δυνατόν, να είναι κανείς τελείως μόνος του. Όταν νιώθη κανείς μόνος του, η ψυχή κινείται άνετα και ξεσπάει η καρδιά, και σκάει σιγά-σιγά το σκληρό της τσώφλι, και το διώχνει και μετά συγκινείται, όχι μόνον όταν σκέφτεται τον Θεό, αλλά και όταν το όνομά Του ακούση" (σ. 120-1).
"Όταν όμως αγωνίζεται με ελπίδα ο άνθρωπο, έρχεται η θεία παρηγοριά, και νιώθει έντονα η ψυχή τα χάδια της αγάπης του Θεού. Τότε πια η καρδιά έλκεται από τον Θεό, και το κομποσχοίνι τραβιέται με χαρά, από τη θεία εκείνη θέρμη. Στις αρχές, φυσικά, χρειάζεται λίγη φιλότιμη επιμονή, με διάκριση, μέχρι να ξεπαγώσουν τα πνευματικά μας λάδια για να πάρη μπρος η ψυχή μας να προσεύχεται αδιαλείπτως" (σ. 122-3) [...] "Με τις γονοκλυσίες προσκυνούμε τον Θεό ταπεινά και ζητάμε έλεος, να μας συγχωρέση τις αμαρτίες μας, γι' αυτό και λέγονται μετάνοιες. Οι μετάνοιες για τον εαυτό μας ή για τους συνανθρώπους μας (ζώντας ή κεκοιμημένους) είναι το κυριότερο εργόχειρο από όλα τα εργόχεια και είναι ένα εργόχειρο με ατελείωτη δουλειά, αρκεί να έχει κανείς φιλότιμο να εργασθή στη μετάνοια" (σ. 124-5). 
"Όταν λοιπόν ο άνθρωπος δεν προχωρήση την φυσιολογική πορεία της πνευματικής ζωής, Σταύρωση - Ανάσταση, για να ζήση τις Πασχαλινές πνευματικές καταστάσεις, τις ουράνιες, είναι πιο ταλαίπωρος από τους κοσμικούς ανθρώπους [...]αυτοί οι άνθρωποι (ενν. οι κοσμικοί και αδιάφορι θρησκευτικά) έχουν περισσότερη ανάγκη από προσευχή, για να κάμη θαύμα ο Θεός, να μετατρέχη τις πέτρινες καρδιές τους σε ανθρώπινες, πνευματικές, για να ερωτευθούν τον Θεό, διότι μόνον ο Θεός μπορεί να αναστήσει από πέτρες τέκνα στον Αβραά, καθώς λέει το Ευαγγέλιο" (σ. 128). (Αγίου Παϊσίου Αγιορείτη, Επιστολές, εκδ. Ι. Ησ. ευαγγ. Ιωάννη Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 2000).

Λίγο πριν ολοκληρώσω αυτή την ανάρτηση σκέφτομαι τις ημέρες των εορτών και ειδικά εκείνων που είναι αργίες; Γιατί άραγε θεσπίστηκαν ως αργίες; Ποιο ιδιαίτερο ρόλο διαδραματίζουν στη ζωή των πιστών; Εκείνες τις ημέρες η προσευχή πρέπει να είναι πιο έντονη; Τελικά τι είναι οι εορτές; 

Υπομονή! Τις απαντήσεις των ερωτήσεων αυτών θα προσπαθήσουμε να αναζητήσουμε στην επόμενη ανάρτηση-συνάντησή μας!