Κυριακή, 8 Ιανουαρίου 2017

2.4 Γιορτή - Α΄ Λυκείου


"Έν εκκλησίαις ευλογείτε τω Θεώ"
(Ψλ. 67, 27)

Εισαγωγή
Η πίστη και η λατρεία εκφράζονται στον θρησκευτικό κόσμο μέσα από τις γιορτές. Όλες οι θρησκείες έχουν τις γιορτές τους που συνήθως αποτελούν αναμνήσεις γεγονότων που συνδέονται με τα πρόσωπα που λατρεύονται. Οι γιορτές συνδέονται με διάφορες θρησκευτικές τελετές κατά τις οποίες ο άνθρωπος καλείται να ενωθεί με τον θεό μέσα από διάφορα τυπικά και οπωσδήποτε την προσευχή. Συγχρόνως, οι θρησκείες με τις γιορτές διδάσκουν τους πιστούς και μεταφέρουν τα μηνύματά τους. Οι θρησκευτικές εορτές έχουν επηρεάσει αλλά και επηρεαστεί από τα ποικίλα κοινωνικο-πολιτιστικά έθιμα ενός τόπου. Αυτή η αμφίδρομη σχέση -τουλάχιστον κατά το παρελθόν- νοηματοδότησε πολλές εκφάνσεις της ανθρώπινης ζωής και πρόσφερε στον άνθρωπο μια αλλαγή από την καθημερινότητά του.

Δεν είναι άλλωστε τυχαία η προσμονή των παππούδων και των γιαγιάδων μας για τα θρησκευτικά τελούμενα και τα πολιτιστικά δρώμενα στα πανηγύρια της Ελλάδας (ειδικά του καλοκαιριού στα νησιά μας), κυρίως κατά τα παλιότερα έτη. Αν δε με πιστεύετε, ρωτήστε τους!!!

Σήμερα όμως ποιο είναι το νόημα της γιορτής; Υπάρχει κάτι από τις γιορτές που αξίζει της προσοχής μας; Γιατί ορισμένες γιορτές συνδυάζονται με αργία; Μήπως είναι υπερβολικός ο εορτασμός με αργία;

Με άλλα λόγια τι είναι γιορτή;

Ας ξεκινήσουμε!

1. Η σημασία της γιορτής στην προσωπική και κοινωνική μας ζωή

Για να γνωρίσουμε τη σημασία της γιορτής θα πρότεινα οι ομάδες μας να ετοιμάσουν μια εκδήλωση στο Facebook, στην οποία θα καλέσουν τους συμμαθητές τους. Στη γιορτή χρειάζεται να προβληματιστούμε για τα εξής θέματα:
 Τι θα γιορτάσουμε;
Ποιο είναι το πρόγραμμα της γιορτής;
Ποιοι θα είναι καλεσμένοι;
Ποιες εκπλήξεις θα υπάρχουν;

Τι άλλο εσείς θα προσθέτατε;

2. Το ορθόδοξο εορτολόγιο

Ι. Σχέδιο της θείας οικονομίας και εβδομαδιαίες εορτές στην Ορθόδοξη Εκκλησία
Οι γιορτές διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Πρωταρχικά αποτελούν την ανάμνηση κεντρικών επεισοδίων στη ανά τους αιώνες ζωή της Εκκλησίας. Στα γεγονότα αυτά φανερώνονται οι πρωτοβουλίες του Θεού για τη σωτηρία του ανθρώπου από το κακό και το θάνατο. Θα λέγαμε με πιο απλά λόγια ότι οι χριστιανοί με τις γιορτές γνωρίζουν και επαναβιώνουν στο σήμερα το σχέδιο του Θεού για να σωθεί ο άνθρωπος δίχως να εκβιαστεί η ανθρώπινη θέληση. Στη θεολογική γλώσσα αυτό το σχέδιο ονομάζεται: "σχέδιο της θείας οικονομίας". 

Είναι τόσο σημαντικές οι γιορτές, ώστε στην Ορθόδοξη Εκκλησία κάθε μέρα της εβδομάδας είναι αφιερωμένη σε μια γιορτή.
Γνωρίζετε η σημερινή μέρα σε ποιο πρόσωπο και γεγονός είναι αφιερωμένη;

Ας προχωρήσουμε σε μια σύντομη παρουσίαση των ημερών και των εορτών:

Κυριακή: Ανάσταση του Κυρίου

Δευτέρα: Άγγελοι

Τρίτη: Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος

Τετάρτη: Προδοσία του Ιούδα και Σταυρός του Κυρίου

Πέμπτη: Δώδεκα Απόστολοι 

και 


Άγιος Νικόλαος

Παρασκευή: Τα Πάθη του Κυρίου

Σάββατο: 
Αφιερωμένη μέρα στους μάρτυρες και στους κεκοιμημένους (τέλεση των μνημοσύνων)

ΙΙ. Οι γιορτές σε ένα έτος στην Ορθόδοξη Εκκλησία

Μετά από αυτή την παρουσίαση θα ήθελα να ανακαλύψουμε τη σημασία της γιορτής μέσα σε ένα έτος.

Στον παρακάτω σύνδεσμο μπορούμε να δούμε ένα "Εορτολόγιο του 2016" (ναι, έχετε δίκιο, είναι αυτό που έχει η γιαγιά μας και το ξεφυλλίζει κάθε μέρα!)! 

Για να δούμε πως είναι μέσα; Εορτολόγιο 2016

Τώρα η κάθε ομάδα θα αναλάβει να ερευνήσει τρεις μήνες. Ξεφυλλίζοντας το ηλεκτρονικό εορτολόγιο θα ήθελα σε ένα χαρτί να γράψετε με κόκκινο στυλό όσες γιορτές πιστεύετε ότι έχουν σχέση με πρόσωπο του Ιησού Χριστού (Δεσποτικές εορτές), με μπλέ στυλό όσες θεωρείτε ότι αναφέρονται στο πρόσωπο της Θεοτόκου, δηλαδή της Παναγίας μας (Θεομητορικές εορτές) και με μαύρο στυλό εκείνες που κρίνετε ότι είναι οι γιορτές των πιο γνωστών αγίων (σύμφωνα πάντα με τις γνώσεις σας!).

Αν δεν το έχετε καταλάβει, δημιουργούμε ένα δικό μας εορτολόγιο. 
(Τα ημερολόγια κάθε τάξης θα τα δημοσιεύσουμε σε άλλη ανάρτηση!

Νομίζω ότι για σήμερα εργαστήκαμε πολύ! Τα υπόλοιπα θα τα συνεχίσουμε την επόμενη ώρα!

Συμπληρωματικά μπορείτε να διαβάσετε ένα πολύ ενδιαφέρον κείμενο του π. Γεωργίου Μπασιούδη για το θέμα μας. Το κείμενο υπάρχει στον ακόλουθο σύνδεσμο και μας ενδιαφέρουν οι σελίδες 8-10:
Ορθόδοξο εορτολόγιο και λειτουργική ζωή στη Γερμανία

3. Οι γιορτές στις άλλες μονοθεϊστικές θρησκείες

Γιορτές όμως υπάρχουν σε όλες τις θρησκείες, όπως είπαμε και στην εισαγωγή της ανάρτησής μας. Ας ρίξουμε μια ματιά στις σημαντικότερες από αυτές επισκεπτόμενοι ένα Διαθρησκειακό Ημερολόγιο  του έτους 2016.

Έχετε δίκιο! Είναι πάρα πολλές!!!

Οι εορτές έχουν ιδιαίτερη σημασία στις μονοθεϊστικές θρησκείες και συνδέονται με ορισμένα γεγονότα από τη ζωή των πρωταγωνιστών αυτών των θρησκειών. Στα παρακάτω δύο κείμενα διαβάζουμε για τις εορτές του Ιουδαϊσμού και του Ισλάμ. 

Ι.  Το ιουδαϊκό έτος
Το ιουδαϊκό έτος είναι σεληνιακό και αρχίζει στο τέλος Σεπτεμβρίου ή αρχές Οκτωβρίου με τη γιορτή του Νέου Έτους. Μετά από ένα δεκαήμερο ακολουθεί η Ημέρα της Εξιλέωσης, αφιερωμένη στη μετάνοια. Μετά από πέντε μέρες ακολουθεί η γιορτή της Σκηνοπηγίας σε ανάμνηση της διάβασης της ερήμου. Δύο μήνες περίπου αργότερα γιορτάζεται η Χανουκά, σε ανάμνηση της νίκης κατά των Σελευκιδών, το 2ο π.Χ. αι. Κατά τις αρχές της άνοιξης η Πουρίμ γιορτάζεται σε ανάμνηση των γεγονότων του βιβλίου της Εσθήρ. Κατά το μήνα Νισάν (μεταξύ Μαρτίου και Απριλίου) γιορτάζεται το Πάσχα (Πεσάχ = διάβαση), δηλαδή η έξοδος από την Αίγυπτο. Επτά εβδομάδες μετά τη δεύτερη μέρα του Πάσχα γιορτάζεται η Πεντηκοστή, σε ανάμνηση της αποκάλυψης του Θεού στο Σινά. Πέντε εβδομάδες περίπου μετά την Πεντηκοστή τηρείται πένθος διάρκειας τριών εβδομάδων σε ανάμνηση της καταστροφής των δυο ναών.
Από το σχολικό βιβλίο των Θρησκευτικών της Β΄ Λυκείου ΔΕ 29, σ. 238:


ΙΙ. Ισλάμ - Εορτές
Αυτή είναι μια αραβική λέξη που σημαίνει ‘σου εύχομαι υγεία για αυτό το έτος’. Είναι γραμμένο σε καλλιγραφική μορφή που ονομάζεται ‘τάγκρα’ και χρησιμοποιούταν από τους Οθωμανούς σουλτάνους ως σφραγίδα κατά τη διάρκεια της Ισλαμικής Κιλάφφα.
"Οι Μουσουλμάνοι έχουν δύο μεγάλες γιορτές κατά τη διάρκεια του χρόνου: το ‘Εΐντ Αλ- Φιτρ, που εορτάζεται στο τέλος του μήνα Ραμαντάν (Ραμαζάνι) και σηματοδοτεί το τέλος της Νηστείας. Η δεύτερη μεγάλη γιορτή είναι το Έΐντ Αλ-Άντχα (της θυσίας)• ονομάζεται έτσι επειδή οι Μουσουλμάνοι προσπαθούν να έρθουν πιο κοντά στον Αλλά θυσιάζοντας ένα ζώο, ακολουθώντας με αυτό τον τρόπο την παράδοση (Σούννα) του πατέρα Αβραάμ.".

Πότε τελούνται οι εορτες; 
Πως τελούνται;
Ποιες είναι οι διαφορές και οι ομοιότητές τους;

4. Η αργία της Κυριακής (Σαββάτου/Παρασκευής).
Στον Χριστιανισμό η ημέρα που είναι αφιερωμένη στον Κύριο είναι η Κυριακή, στο Ισλάμ η Παρασκευή και στον Ιουδαϊσμό το Σάββατο.
Οι αργίες αυτές  εξυπηρετούν τις θρησκευτικές ανάγκες αλλά και τις ευρύτερες κοινωνικές ανάγκες του ανθρώπου.


Ωστόσο, εσείς θεωρείτε ότι σήμερα είναι αναγκαία η αργία μια από αυτές τις ημέρες; 

Μήπως θα ήταν καλύτερα τα καταστήματα να είναι ανοικτά, ώστε να μπορούμε αυτές τις ημέρες που δεν έχουμε σχολείο να αγοράζουμε τα αγαπημένα προϊόντα μας;

Είναι ανάγκη να υπάρχει η κοινή εορτή; 
Ποιο το όφελος της κοινής δημόσιας γιορτής; 
Μήπως προσβάλλει την ατομική και ιδιωτική μας ζωή που θέλει να είναι γεμάτη αυτάρκεια;

5. Κριτική προσέγγιση της λαϊκής θρησκευτικότητας
Το έθιμο "πέρδικες" στο χωριό Καλλιπεύκη του Ολύμπου 
Ολοκληρώνοντας την έρευνά μας θα ήθελα οι ομάδες να ασχοληθούν με ένα μικρό project με θέμα: "Το πανηγύρι του χωριού μου". Σε μια εργασία που θα συνδυάσει εικόνα, βίντεο και λόγο να παρουσιάσετε το πανηγύρι ενός χωριού. Μπορείτε να αναφερθείτε στο χωριό σας ή σε ένα φανταστικό χωριό.


Επίλογος
Οι θρησκευτικές εορτες αποτελούν ανάμνηση ξεχωριστών γεγονότων για κάθε θρησκεία καθώς και μια ευκαιρία για να συναντηθούν οι άνθρωποι, να επικοινωνήσουν και να λατρέψουν τον Θεό τους.

Σε γενικές γραμμές αυτά τα στοιχεία εντοπίζονται και στην χριστιανική εκκλησιαστική παράδοση. 
Ειδικότερα στον Χριστιανισμό οι γιορτές διακρίνονται σε τρεις μεγάλες κατηγορίες. 


Δεσποτικές (αναφέρονται στο πρόσωπο του Χριστού)



Ακίνητες (έχουν σταθερή ημερομηνία) π.χ. Χριστούγεννα




Κινητές
(δεν έχουν σταθερή ημ/νία)
π.χ. Πάσχα



Θεομητορικές












(αναφέρονται στο πρόσωπο της Παναγίας)

Αγίων





π.χ. Γενέθλιο και Κοίμηση της Θεοτόκου



π.χ. Αγίων Κωνσταντίνου και Ελλένης


Στην ορθόδοξη παράδοση οι γιορτές είναι συνυφασμένες με τον καθημερινό βίο, τα ήθη και τα έθιμα ενός τόπου. Ειδικά στα νησιά μας, τα Δωδεκάνησα, (κι όχι μόνο) αυτό φαίνεται στα πανηγύρια του καλοκαιριού.

Βέβαια, αποτελεί άλλο θέμα, αν το νόημα των εορτών διατηρεί ακόμη την ίδια σημασία και πρωταγωνιστικό ρόλο στη ζωή των ανθρώπων.

Ας μη λησμονούμε ότι μέσα από τις γιορτές φανερώνεται το σχέδιο της θείας οικονομίας και οι πρωτοβουλίες που έλαβε ο Θεός για να συναντήσει τον άνθρωπο δίχως να εκβιάσει την ελεύθερη βούλησή του. Έτσι κάθε γεγονός που γιορτάζεται αποτελεί ένα κεντρικό επεισόδιο στο σχέδιο του Θεού για τη σωτηρία των ανθρώπων και της φύσης από το κακό και το θάνατο.

Εν τέλει στον ορθόδοξο χώρο το νόημα των εορτών είναι ένας διαχρονικός και οικουμενικός χάρτης που οδηγεί τον άνθρωπο στην πολυπόθητη σωτηρία.

Βέβαια, τι είναι σωτηρία, θα προσπαθήσουμε να το ανιχνεύσουμε στις επόμενες συναντήσεις-αναρτήσεις μας!